FAKE®: Όταν το πλαστό… γίνεται γνήσιο έργο τέχνης!

Ο Γιώργος Οράτης, συλλέκτης και ιδιοκτήτης της The Pulse Gallery, μας μίλησε για το φιλόδοξο project, που αντίστοιχό του δεν έχει πραγματοποιηθεί και το οποίο θα παρουσιαστεί στην γκαλερί του από 15 Δεκεμβρίου έως 15 Ιανουαρίου

1030

Συνέντευξη στη Ζέτα Τζιώτη – Το πρόβλημα των πλαστών έργων τέχνης είναι ένα γεγονός παγκόσμιο, και τρομοκρατεί κάθε συλλέκτη, γκαλερίστα, διευθυντή μουσείου και καλλιτέχνη. zeta-tzioti-Ζέτα ΤζιώτηΟι πιθανές αντιδράσεις σ’ αυτό είναι ή η απόρριψη του πλαστού, αντίδραση επίπονη τόσο οικονομικά όσο και συναισθηματικά, ή η συγκάλυψη του γεγονότος. Στη σύγχρονη εποχή, καθημερινά δημοσιεύονται στον τύπο ιστορίες πλαστών έργων που κυκλοφορούν ευρέως, καταλήγουν σε ανυποψίαστους φιλότεχνους και εντάσσονται σε ιδιωτικές συλλογές. Εάν εντοπιστούν, κατάσχονται από την αστυνομία και καταστρέφονται αλλά, εάν δεν εντοπιστούν, διακινούνται παράνομα στην αγορά και συνεχίζεται η μεταπώλησή τους και η κατ’ επανάληψιν εξαπάτηση…

Ο Γιώργος Οράτης, όμως, το είδε από διαφορετικό οπτικό πρίσμα. Συλλέκτης και ιδιοκτήτης του The Pulse Project*, άνθρωπος εξαιρετικά δημιουργικός και θετικός, που ακόμα και στο αρνητικό γεγονός αναδεικνύει τα θετικά στοιχεία, ο Γιώργος Οράτης ήρθε σε επαφή με τον κόσμο των πλαστών έργων. Κατά τη λειτουργία της γκαλερί The Pulse, σειρά έργων που του παρουσιάστηκαν αποδείχθηκαν, μετά από εργαστηριακούς ελέγχους και ιστορική-αρχειακή έρευνα, ότι ήταν πλαστά. Εξαιρετικά αλλά πλαστά! Το εγχείρημα της παντελούς απόρριψης του μη αυθεντικού έργου και της αναδημιουργίας του σε γνήσια εικαστικό έργο, αποτέλεσε ισχυρή πρόκληση γι’ αυτόν. Έτσι, έχοντας συλλάβει την πρωτότυπη αυτή ιδέα, άρχισε να αποκτά τέτοια έργα. Στη συνέχεια επέλεξε τρεις καλλιτέχνες, τον φωτογράφο François L’ Hοtel, τον αρχιτέκτονα Διονύση Σοτοβίκη και τον ζωγράφο Κωνσταντίνο Πάτσιο. Τους παρέδωσε τα πλαστά έργα και τους προέτρεψε να δημιουργήσουν με αυτά δικά τους έργα. Οι πλαστοί πίνακες έργων των Παρθένη, Ροϊλού, Δούκα, Γαΐτη, Μόραλη, Γιαλλινά, Βυζάντιου, Ακριθάκη κ.ά. μετατράπηκαν σε αυθεντικά έργα με την εικαστική παρέμβαση των καλλιτεχνών και απέκτησαν αυθεντικότητα, ταυτότητα και υπογραφή.

Η αρχική αναπαράσταση αλλοιώθηκε ριζικά, τα έργα απέκτησαν μια διαφορετική εικαστική υπόσταση και επήλθε η πλήρης ρήξη με την αισθητική, τη φιλοσοφία και τη σημασιολογία του πλαστού έργου. Δηλαδή, αναιρέθηκε ουσιαστικά το πλαστό και χρησιμοποιήθηκε ως εικονογραφικό εφαλτήριο ή ως απλή εκθεσιακή επιφάνεια για τη δημιουργία ενός νέου έργου. Έτσι, η αλήθεια πλεονεκτεί του ψεύδους, η διαφάνεια κερδίζει την εξαπάτηση, η πρωτότυπη δημιουργία υπερέχει της αντιγραφής, το γνήσιο υπερτερεί του πλαστού και αναδεικνύεται η ίδια η τέχνη.

Συναντήσαμε τον κο Γιώργο Οράτη στην γκαλερί του στην οδό Χάρητος και μιλήσαμε γι’ αυτό το τόσο διαφορετικό και ενδιαφέρον εγχείρημα.

oratis_2
Ο γκαλερίστας-επιχειρηματίας Γιώργος Οράτης.

– Είναι γεγονός ότι η σύλληψη αυτής της πρωτότυπης ιδέας έχει ενδιαφέρον. Πώς οδηγηθήκατε σ αυτήν;

– Έχω μεγαλώσει σε ένα σπίτι γεμάτο τέχνη, συλλογές και ιστορική έρευνα. Ήταν αναμενόμενο να αναπτύξω και εγώ ένα αισθητήριο, καθώς και μια έξη προς την συλλογή. Στις περιπλανήσεις μου σε παζάρια του εξωτερικού, σε αίθουσες δημοπρασιών και σε γκαλερί, άρχισα να λαμβάνω τα μηνύματα που για διάφορους λόγους θέλησαν να μου περάσουν πολλοί άνθρωποι του κλάδου και να έρχομαι σε επαφή με τον δαιδαλώδη κόσμο των πλαστών.

Στην προσπάθεια διαφύλαξης του εαυτού μου και των αποκτημάτων μου, αναζήτησα βοήθεια από ιδρύματα, εργαστήρια, ιστορικούς τέχνης και έμπειρους συλλέκτες, για να διαπιστώσω ότι σειρά κινήτρων και ιδίων συμφερόντων πολλές φορές οδηγούσαν σε παραπλανητικές απαντήσεις από τους ανθρώπους που λογικά θα ξεκαθάριζαν εάν ένα έργο είναι πλαστό ή όχι.

Μπήκε έτσι σιγά σιγά η ιδέα να εγκαινιάσω τις δραστηριότητές μου στον θεματικό τουρισμό (ξενοδοχείο υπό κατασκευή The Pulse Residencies) με μια έκθεση με αυτό το θέμα. Καθώς η χρηματοδότηση του ξενοδοχείου αποδείχθηκε δυσκολότερη του αναμενόμενου, αποφάσισα να μην περιμένω και να οργανώσω το πρώτο μέρος της έκθεσης αυτής. Σκοπός μου είναι να ακολουθήσει ένας γύρος συζητήσεων και ομιλιών και το εγχείρημα να επαναληφθεί σε περιοδική βάση.

«Δεν είναι πάντα γνήσιο ένα έργο που πιστοποιήθηκε από ίδρυμα ή απόγονο καλλιτέχνη. Πολλά από αυτά είναι πλαστά»

– Τι είναι πλαστό; Είναι πλαστό ένα έργο που υπογράφηκε μεταγενέστερα; Τι είναι γνήσιο; Αρκεί η πιστοποίηση ενός ιδρύματος ή ενός ειδικού στον καλλιτέχνη για να είμαστε βέβαιοι για τη γνησιότητα του;

– Δεν μπορώ να θεωρήσω πλαστό ένα γνήσιο έργο που απέκτησε μεταγενέστερη υπογραφή
(ένας μεγάλος καλλιτέχνης της σχολής του Μονάχου είχε αφήσει πολλά έργα του ανυπόγραφα και, όπως φημολογείται, ο γιος του ήταν ο καλύτερος στο να τα υπογράφει πολλές δεκαετίες μετά τον θάνατό του).

Δεν μπορώ να θεωρήσω γνήσιο ένα έργο μαθητή που για λόγους φιλοφρόνησης απέκτησε υπογραφή του «δασκάλου». Είναι αρκετά τα παραδείγματα μεγάλων ζωγράφων που εν είδει βαθμολόγησης υπέγραφαν τα καλύτερα έργα κάποιων μαθητών τους σαν να έβαζαν ένα «άριστα». Δεν είναι αυτόματα πλαστό ένα έργο που απορρίφθηκε από συγγενείς του καλλιτέχνη. Πολλά τα παραδείγματα έργων που στιγματίστηκαν από συζύγους καλλιτεχνών με διάφορα κίνητρα.

Δεν είναι πάντα γνήσιο ένα έργο που πιστοποιήθηκε από ίδρυμα ή απόγονο καλλιτέχνη. Πολλά από αυτά είναι πλαστά.

Bloody Mary πάνω σε έργο του Έκτορα Δούκα, Francois L’Hotel.

– Θεωρούμε ότι γνήσια έργα έχουν βαφτιστεί ψεύτικα και πολλά ψεύτικα έχουν βαπτιστεί γνήσια από κληρονόμους των μεγάλων ζωγράφων. Πώς το σχολιάζετε αυτό;

– Αυτή είναι η πιο λυπηρή πτυχή του προβλήματος, καθώς οι κληρονόμοι και τα ιδρύματα είναι οι θεματοφύλακες της αξιοπιστίας του ονόματος του καλλιτέχνη μέσω της βεβαίωσης της γνησιότητας.

Τα ιδρύματα δίνουν το αίσθημα της ασφάλειας και διασφαλίζουν την επένδυση των συλλεκτών και των μουσείων. Υπήρξαν διεθνώς περιπτώσεις κληρονόμων και ιδρυμάτων που είτε βάφτισαν γνήσια έργα που εις γνώσιν τους ήταν πλαστά είτε «έκαψαν» άλλα έργα που ήταν γνήσια χαρακτηρίζοντάς τα πλαστά.

Υπάρχουν δύο κίνητρα για αυτές τις πρακτικές. Το κέρδος και η άγνοια. Στην περίπτωση του κέρδους, κάποιοι κληρονόμοι θέλησαν να πωλήσουν δικά τους έργα σε συλλέκτες που ήταν έτοιμοι να αγοράσουν έργα του ιδίου καλλιτέχνη από άλλη πηγή (εμπόριο). Άλλες φορές θέλησαν απλά να εισπράξουν την αμοιβή της πιστοποίησης έργων που ήταν πλαστά.

Η δεύτερη αιτία, η άγνοια, συναντάται κυρίως σε απογόνους ή συζύγους εκλιπόντων καλλιτεχνών, οι οποίοι δεν είχαν έλεγχο επί του έργου του συγγενούς τους είτε λόγω κακών σχέσεων όσο ήταν εν ζωή όσο και λόγω έλλειψης γνώσεων ιστορίας της τέχνης.

Ανεξαρτήτως κινήτρου, το αποτέλεσμα είναι καταστροφικό και στις δύο περιπτώσεις.

oratis_4
Micky mouse πάνω σε έργο του Γιάννη Μόραλη, Κωνσταντίνος Πάτσιος.

– Με ποια κριτήρια επιλέξατε τον φωτογράφο, François L’ Hοtel, τον αρχιτέκτονα Διονύση Σοτοβίκη και τον ζωγράφο Κωνσταντίνο Πάτσιο γι’ αυτό το εγχείρημα;

Η επιλογή των τριών καλλιτεχνών δεν ήταν τυχαία. Ο François L’ Hοtel συνεργάζεται στενά μαζί μου, έχει πραγματοποιήσει την πρώτη του ατομική έκθεση στην γκαλερί μας στη Χάρητος και έχει συμμετάσχει στην Art Athina με την γκαλερί The Pulse. O Διονύσης Σοτοβίκης είναι ο αρχιτέκτονας του ξενοδοχείου* που κατασκευάζουμε και συνδέεται με φιλική σχέση μαζί μου. O Κωνσταντίνος Πάτσιος είναι εικαστικός που αγαπώ και συλλέγω και συναπόφοιτος του ίδιου σχολείου και ίδιου πανεπιστημίου.

Πέραν αυτών, είναι και οι τρεις εξαιρετικά ρηξικέλευθοι στον τρόπο που εκφράζονται και έδειξαν μεγάλο ενθουσιασμό, όταν τους παρουσίασα την ιδέα.

«Κάθε συλλέκτης και διευθυντής μουσείου τρέμει στη σκέψη ότι, όπως οι διεθνείς στατιστικές αναφέρουν, ένα ποσοστό των έργων της συλλογής τους είναι πλαστό»

– Ποια η ψυχοσύνθεση του καλλιτέχνη-αντιγραφέα που θεωρεί τον εαυτό του εφάμιλλο, αν όχι καλύτερο από τον ζωγράφο που αντιγράφει, αλλά ξέρει ότι θα μείνει για πάντα αφανής; Πιστεύετε ότι το οικονομικό κέρδος είναι το μόνο του κίνητρο;

Εδώ κρύβεται μια μεγάλη αλήθεια για τον χώρο της τέχνης. Πολλοί αναρωτιούνται γιατί πέτυχε ο τάδε καλλιτέχνης και έμεινε στην αφάνεια ο δείνα που ήταν εξαιρετικός. Η επιτυχία, η καλλιτεχνική αναγνώριση και η συνακόλουθη άνοδος των τιμών των έργων του καλλιτέχνη οφείλονται σε ένα μείγμα παραγόντων συνδυαζόμενων με την τύχη και τη χρονική συγκυρία. Βλέποντας πολλοί αξιόλογοι καλλιτέχνες το έργο τους να μένει αζήτητο, ενώ μπορούσαν να απομιμηθούν έργα τεράστιων ονομάτων με τρόπο πολλές φορές καλύτερο και από του γνήσιου, απέκτησαν κίνητρο να χλευάσουν με τον τρόπο τους την αγορά, να περιπαίξουν τους «experts» και να αποδείξουν, έστω και αθόρυβα, στον εαυτό τους ότι άξιζαν να πετύχουν. Ότι δικαιούνται το έσοδο από την αντιγραφή γιατί είναι καλύτεροι από το πρωτότυπο και κανείς δεν το αναγνώρισε αυτό. Ο βιοπορισμός είναι φυσικά το κυρίαρχο κίνητρο σε κάθε περίπτωση.

oratis_5
Έργο καπνισμένο με μαρμάρινο στύλο, Διονύσης Σοτοβικης

– Δεν φοβηθήκατε ότι ανοίγετε ένα θέμα που μπορεί να προσκρούσει σε συμφέροντα;          

Είναι αλήθεια ότι με προειδοποίησαν. Με έκπληξή μου, στην προσπάθειά μου να διοργανώσω την πρώτη ημερίδα με το θέμα αυτό (θα πραγματοποιηθεί τον Μάρτιο του 2017), διαπίστωσα ότι πολλοί άνθρωποι του κλάδου τρομοκρατήθηκαν και δεν θέλησαν να εκτεθούν αναφέροντας τα βιώματα και την εμπειρία τους. Αυτό μου έδωσε ακόμη μεγαλύτερη πίστη ότι το θέμα πρέπει να ανοίξει. Κάθε συλλέκτης και διευθυντής μουσείου τρέμει στη σκέψη ότι, όπως οι διεθνείς στατιστικές αναφέρουν, ένα ποσοστό των έργων της συλλογής τους είναι πλαστό. Δεν αποτελεί λύση η σιωπή. Το θέμα θα έπρεπε να συζητηθεί συστηματικά και σε περιοδική βάση και αυτό σκοπεύω να προκαλέσω.

 


Λουίζα Καραπιδάκη: «Η πρωτότυπη δημιουργία υπερέχει της αντιγραφής»

Ζητήσαμε επίσης από την κα Λουίζα Καραπιδάκη, ιστορικό τέχνης και επιμελήτρια της έκθεσης, να μας μιλήσει για την πρωτότυπη αυτή έκθεση που επιμελήθηκε.

Η κα Καραπιδάκη ανέφερε μεταξύ άλλων τα ακόλουθα: Στις νέες δημιουργίες τους, οι καλλιτέχνες επινοούν το δικό τους σύμπαν. Με την αφορμή της πλαστογραφημένης ζωγραφικής επιφάνειας και έχοντας ως κυρίαρχο οδηγό την προσωπική τους γραφή, συνθέτουν αυθεντικά έργα τέχνης μοναδικής αξίας. Έτσι, η αλήθεια πλεονεκτεί του ψεύδους, η διαφάνεια κερδίζει την εξαπάτηση, η πρωτότυπη δημιουργία υπερέχει της αντιγραφής, το γνήσιο υπερτερεί του πλαστού και αναδεικνύεται η ίδια η τέχνη. Αντίστοιχο εγχείρημα δεν έχει ποτέ πραγματοποιηθεί, αν και δεν είναι λίγες οι εκθέσεις, από το Παρίσι ως το Μπουένος Άιρες, από τη Μελβούρνη ως τη Νέα Υόρκη, που παρουσιάζουν για παραδειγματισμό ενάντια στο εμπόριο της πλαστογραφίας, τα κατασχεμένα πλαστά έργα ως εκθέματα.

Είθε η έκθεση «Fake®» να ευαισθητοποιήσει με τον δικό της πρωτότυπο τρόπο το κοινό ενάντια στο παράνομο εμπόριο!

* Το The Pulse Project περιλαμβάνει ένα υπό κατασκευή ξενοδοχείο με γκαλερί και εστιατόριο στη Μιχαήλ Βόδα, που απευθύνεται στον ραγδαία αυξανόμενο φιλότεχνο τουρισμό και έχει σχεδιαστεί από τον Διονύση Σοτοβίκη, καθώς και μία μικρότερη γκαλερί στο Κολωνάκι, που λειτουργεί ήδη από τον Ιανουάριο του 2016.


INFO

Την έκθεση επιμελήθηκε η ιστορικός τέχνης Λουίζα Καραπιδάκη.

Εγκαίνια στις 15 Δεκεμβρίου στις 20:00

Θέμα: FAKE®, 15 Δεκεμβρίου έως 15 Ιανουαρίου

The Pulse Gallery, Χάρητος 8 Κολωνάκι, 210 7243982

 

Στην ίδια Κατηγορία


Το Axiaplus, θεωρεί δικαίωμα του αναγνώστη να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του μέσω του προφίλ που διατηρεί στο Facebook. Εντούτοις, τονίζουμε ρητά πως δεν υιοθετούμε τις απόψεις αυτές οι οποίες εκφράζουν αποκλειστικά και μόνο τον ίδιο.

σχόλια