Ώρα μηδέν για το Σκοπιανό

Οι λόγοι για τους οποίους επανήλθε στην επικαιρότητα ένα άλυτο ζήτημα εδώ και περίπου 25 χρόνια

113

Πριν από έναν περίπου μήνα ξεκίνησε για άλλη μία φορά η συζήτηση για το Σκοπιανό, ένα άλυτο ζήτημα εδώ και περίπου 25 χρόνια. Πέραν από τους χειρισμούς της κυβέρνησης που έχουν ένα συγκεκριμένο ενδιαφέρον για τον ιστορικό του μέλλοντος θα πρέπει να αναλυθεί τι κερδίζει η Ελλάδα από όλη αυτή την ιστορία, γιατί οι ΗΠΑ θέλουν τα Σκόπια μέσα στο ΝΑΤΟ, αλλά και πώς μπορεί να αλλάξει το σύνταγμα των Σκοπίων σε περίπτωση που οι δύο πλευρές καταλήξουν σε συμφωνία.

Γράφει ο Γιάννης Κουτρουμπής

Από το 1995 και εντεύθεν το Σκοπιανό έχει βρεθεί στην πολιτική ατζέντα αρκετές φορές, όμως τις περισσότερες φορές που οι δύο πλευρές κόντευαν να έλθουν σε συμφωνία την τελευταία στιγμή χάλαγε η διαπραγμάτευση και το ζήτημα τίθετο σε ύπνωση.

Τώρα από ό,τι φαίνεται και οι δύο πλευρές θέλουν να το λύσουν, αλλά σε ό,τι αφορά την ελληνική πλευρά, από ό,τι φαίνεται η κυβέρνηση δεν υπολόγισε καλά τη στάση των πολιτών στο ζήτημα, ιδίως αν υπολογίσει κανείς τα δύο μεγάλα συλλαλητήρια στο Σύνταγμα και στο κέντρο της Θεσσαλονίκης, που ήδη έχουν τροποποιήσει τη στρατηγική προσέγγισης του Μεγάρου Μαξίμου ως προς το Σκοπιανό.

Μέχρι τώρα οι διαπραγματεύσεις έχουν προχωρήσει, τόσο όσο ο Νίκος Κοτζιάς μαζί με το επιστημονικό συμβούλιο του ΥΠ.ΕΞ. να συντάσσουν το σύμφωνο φιλίας μεταξύ Αθήνας και Σκοπίων, ενώ η λύση από ό,τι φαίνεται θα διαμελιστεί με το πρώτο μέρος να αποτελεί η επίσημη αλλαγή του ονόματος των Σκοπίων, ενώ στο δεύτερο μέρος θα περιλαμβάνεται ένα συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα, μέσα στο οποίο θα γίνουν οι απαραίτητες κινήσεις από την ΠΓΔΜ για την αλλαγή του συντάγματος, ίσως και μετά τον Ιούνιο.

Η ενδιάμεση συμφωνία

Σε ό,τι αφορά τις σχέσεις Ελλάδος – Σκοπίων όλα ξεκίνησαν στις 16 Φεβρουαρίου 1994, όταν η κυβέρνηση Παπανδρέου θεωρώντας ότι η ΠΓΔΜ τηρούσε αδιάλλακτη στάση στη διάρκεια των διαπραγματεύσεων, καθώς επίσης και στο ζήτημα της σημαίας (χρήση του δεκαεξάκτινου Ήλιου της Βεργίνας), αποφάσισε την επιβολή εμπάργκο.

Εκείνη την εποχή μετά από την πίεση πολλών διεθνών παραγόντων οι εκπρόσωποι των δύο χωρών δέχτηκαν να καθίσουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων και μετά από διαπραγματεύσεις κατέληξαν σε μια συμφωνία, η οποία υπογράφηκε στις 13 Σεπτεμβρίου 1995.

Μέσω της συμφωνίας αυτής η Ελλάδα συμφωνούσε να άρει τις οικονομικές κυρώσεις και τα Σκόπια συμφωνούσαν σε μια σειρά από μέτρα για την επίλυση των αλυτρωτικών διαφορών, μεταξύ των οποίων και η αλλαγή του συντάγματος των Σκοπίων, κάτι που φυσικά δεν έγινε ποτέ.

Συγκεκριμένα, στο Άρθρο 6 της συμφωνίας η ΠΓΔΜ δεσμευόταν πως οι Συνταγματικές Διατάξεις (Προοίμιο, Άρθρα 3 και 49) επ’ ουδενί λόγω αποτελούσαν βάση διεκδίκησης περιοχών των γειτονικών χωρών, και αφορμή για επέμβαση στις εσωτερικές υποθέσεις των, προκειμένου να προστατευθούν πρόσωπα που θεωρούνται πολίτες των συγκεκριμένων χωρών.

Τέλος, μέσω του Άρθρου 23 ρυθμιζόταν η ισχύς της Συμφωνίας, στην οποία προβλεπόταν η έναρξη εφαρμογής της τριάντα ημέρες μετά την υπογραφή του τελικού κειμένου. Η Σύμβαση θα παρέμενε σε ισχύ έως ότου αντικατασταθεί από μια οριστική Συμφωνία, η οποία θα προέκυπτε όταν οι συνθήκες για την επίλυση του ονόματος θα κρίνονταν πολιτικά ώριμες.

Ωστόσο, μετά την παρέλευση επτά ετών θα μπορούσε οποιοδήποτε Μέρος να αποσυρθεί, υπό τον όρο ότι πρωτίστως θα ειδοποιούσε γραπτώς το έτερο Μέρος για την εν λόγω πρόθεση. Η αποχώρηση από την Ενδιάμεση Συμφωνία θα ολοκληρωνόταν δώδεκα μήνες μετά τη γραπτή επίδοση του συγκεκριμένου αιτήματος. Η Ενδιάμεση Συμφωνία αν και ανέβαλε (η μετατόπισε) χρονικά την οριστική επίλυση της διαφοράς για την ονομασία, έδωσε την ευκαιρία στις δύο χώρες για μια πολιτική προσέγγιση, και αύξηση των οικονομικών συναλλαγών.

Το πακέτο Νίμιτς

Σε ό,τι αφορά τη συμφωνία που από ό,τι όλα δείχνουν έχει πολλές προϋποθέσεις για να κλείσει μέσα στους επόμενους μήνες, ο Μάθιου Νίμιτς έχει προτείνει τα πέντε ονόματα που ήδη έχουν δει το φως της δημοσιότητας, ήτοι τα «Δημοκρατία της Άνω Μακεδονίας», «Δημοκρατία της Βόρειας Μακεδονίας», «Δημοκρατία της Μακεδονίας του Βαρδάρη», «Δημοκρατία της Νέας Μακεδονίας».

Όμως η πρότασή του δεν σταματά εκεί. Στα ζητήματα της εθνικότητας και της γλώσσας ο ειδικός απεσταλμένος προτείνει την επιλογή ανάμεσα είτε στη σλαβική εκδοχή «makedonski», είτε στην περιγραφή με βάση το επίσημο όνομα, ή με βάση τη σύντομη εκδοχή του.

Από την άλλη, ως προς το εύρος της χρήσης προτείνει μια διαδικασία πολλών σταδίων, ξεκινώντας με την υιοθέτηση ενός σχετικού ψηφίσματος για τη νέα επίσημη ονομασία από το Συμβούλιο Ασφαλείας, όπου αυτή θα χρησιμοποιείται σε όλες τις επίσημες διαδικασίες που συμμετέχει το κράτος.

Βέβαια, προτείνει μία εξαίρεση, ως προς το erga omnes, και το αναλύει λέγοντας πως μπορεί να γίνεται χρήση και της μη επίσημης ονομασίας, όταν η χρήση είναι αποκλειστικά μέσα στο κράτος και ειδικά όταν η εσωτερική δραστηριότητα δεν έχει να κάνει με την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Τα αλυτρωτικά άρθρα

Κατά τη διάρκεια της 25ετίας η ελληνική πλευρά χρεώνει στην άλλη πλευρά σειρά παραβιάσεων των άρθρων της Ενδιάμεσης Συμφωνίας και των υποχρεώσεων που απορρέουν από αυτήν, αλλά και πλήθος αλυτρωτικών αναφορών στο σύνταγμα της ΠΓΔΜ. Σε ό,τι αφορά τα αλυτρωτικά άρθρα αυτά είναι διάσπαρτα μέσα στο σύνταγμα των Σκοπίων.

Αναλυτικότερα, στο άρθρο 3, το οποίο προσδιορίζει τα σύνορα της ΠΓΔΜ ως «απαραβίαστα», έχει γίνει μια προσθήκη η οποία αναφέρει ότι η χώρα «δεν έχει εδαφικές αξιώσεις έναντι οποιουδήποτε γειτονικού κράτους». Ωστόσο τονίζεται ότι τα σύνορα μπορεί να αλλάξουν μόνο σε συμφωνία με το σύνταγμα «και στην αρχή της ελεύθερης βούλησης, όσο και σε συμφωνία με τους γενικά αποδεκτούς διεθνείς κανόνες».

Τα άρθρα 4 και 7 του συντάγματος είναι εκείνα που προσδιορίζουν ως «μακεδονική» την ιθαγένεια και τη γλώσσα της ΠΓΔΜ. Το άρθρο 49 του συντάγματος είναι, επίσης, μια κατ’ εξοχήν επίδειξη αλυτρωτισμού.

Αναφέρεται χαρακτηριστικά ότι «η Δημοκρατία ενδιαφέρεται για το καθεστώς και τα δικαιώματα εκείνων των προσώπων που ανήκουν στον “Μακεδονικό Λαό” σε γειτονικές χώρες καθώς και για τους εκπατρισμένους “Μακεδόνες”, βοηθά την πολιτισμική ανάπτυξη και προωθεί τους δεσμούς μεταξύ τους». Επ’ αυτού, στην τελευταία αναθεώρηση έγινε μια προσθήκη (Addendum) όπου αναφέρεται ότι «στην άσκηση αυτής της μέριμνας η Δημοκρατία δεν θα παρεμβαίνει στα κυριαρχικά δικαιώματα άλλων κρατών ή στις εσωτερικές υποθέσεις τους».

Πώς τροποποιείται το σύνταγμα

Βασική επιδίωξη της κυβέρνησης είναι να πείσουν σχετικά με την ακλόνητη πολιτική θέση περί αλλαγής του συντάγματος των Σκοπίων, «στον χρόνο της», βάσει δηλώσεων του αρμόδιου υπουργού. Βέβαια, υπάρχουν δύο παράγοντες που θα δυσχεράνουν την προσπάθεια αυτή.

Ο πρώτος παράγοντας είναι πως ο Ζόραν Ζάεφ, ο πρωθυπουργός των Σκοπίων, και το κόμμα που αυτός αντιπροσωπεύει δεν έχουν την πλειοψηφία που χρειάζονται για την τροποποίηση του συντάγματος. Ο δεύτερος παράγοντας είναι πως η διαδικασία και μόνο είναι αρκετά χρονοβόρα.

Συγκεκριμένα, τα άρθρα 130 και 131 περιγράφουν τους τρόπους με τους οποίους μπορεί να γίνει συνταγματική αναθεώρηση στη γείτονα και, εν πολλοίς, σκιαγραφούν τα εμπόδια της Ελλάδας στην πορεία για μια συμφωνία erga omnes.

Στο άρθρο 130 τονίζεται ότι αλλαγή στο σύνταγμα μπορεί να γίνει:

α) με πρόταση του Προέδρου (δηλαδή του εκ του VMRO προερχόμενου Γκιόργκι Ιβάνοφ),

β) με κυβερνητική πρωτοβουλία 30 βουλευτών ή

γ) με 150.000 υπογραφές.

Στο άρθρο 131 ορίζεται ότι «για να αρχίσει» η διαδικασία αλλαγής του συντάγματος απαιτούνται τα δύο τρίτα (δηλαδή 80 από τους 120 βουλευτές) της Βουλής. Επ’ αυτού έχει γίνει μία τροποποίηση το 2005, σύμφωνα με την οποία η πλειοψηφία των ψήφων στη Βουλή θα πρέπει να ανταποκρίνεται όχι επί του συνόλου του πληθυσμού της ΠΓΔΜ αλλά επί των κοινοτήτων που την απαρτίζουν.

Το ενδιαφέρον του ΝΑΤΟ

Σε γενικές γραμμές το ενδιαφέρον των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ ως προς την ένταξη των Σκοπίων στο Βορειοατλαντικό Σύμφωνο υφίσταται για δύο λόγους. Ο ένας είναι οι βάσεις των ΗΠΑ που υπάρχουν στο έδαφος της ΠΓΔΜ, και ο δεύτερος είναι ότι θέλουν να αποκτήσουν έναν ακόμα σύμμαχο στα Βαλκάνια προκειμένου να σταματήσουν την ενεργειακή επέλαση της Ρωσίας.

Ως προς τις βάσεις, στα σύνορα ΠΓΔΜ και Κοσόβου είναι εγκατεστημένη μία από τις μεγαλύτερες αμερικανικές βάσεις, που ονομάζεται «Camp Bondsteel», και απέχει μόλις 150 χλμ. από τα ελληνικά σύνορα.

Η βάση αυτή έχει έκταση 4.000 περίπου στρεμμάτων, 300 περίπου κτίρια (μεταξύ των οποίων το καλύτερα εξοπλισμένο νοσοκομείο όλης της Ευρώπης), 25 χλμ. οδικού δικτύου στο εσωτερικό της, 10.000 άτομα στρατιωτικό προσωπικό, 140 περίπου αεροσκάφη και ελικόπτερα και τον πιο βαρύ πολεμικό εξοπλισμό.

Η «Grand Dame», όπως την αποκαλούν οι Αμερικανοί, αποτελεί το συντονιστικό και λογιστικό κέντρο υποστήριξης όλων των άλλων αμερικανικών βάσεων της Ανατολικής Μεσογείου και φιλοξενεί το αρχηγείο της πολυεθνικής δύναμης KFOR.

Όταν ενταχθεί η ΠΓΔΜ στο ΝΑΤΟ οι ΗΠΑ σχεδιάζουν να μεταφέρουν εκεί και την αεροπορική βάση τους από το «Aviano» της Ιταλίας. Ταυτόχρονα, στήνεται ήδη νοτιοανατολικά της «Grand Dame» δεύτερη μεγάλη βάση, σκοπός της οποίας είναι η επιτήρηση όλων των Βαλκανίων και των δυτικών συνόρων της Ρωσίας, καθώς και του αγωγού πετρελαίου μήκους 900 χλμ. που θα συνδέει τη Μαύρη Θάλασσα με την Αδριατική μέσω Βουλγαρίας, ΠΓΔΜ και Αλβανίας και θα μεταφέρει 750.000 βαρέλια ημερησίως.

Προς τι η βιασύνη

Πολλοί εντός των τειχών αναρωτιούνται γιατί άρχισε όλη αυτή η διαδικασία την ώρα που ακόμη δεν έχουν μπει σε τάξη άλλα σημαντικότερα ζητήματα, αλλά και γιατί υπάρχει το στοιχείο της βιασύνης του κλεισίματος της διαπραγμάτευσης από την ελληνική πλευρά. Πολλοί λένε πως είναι στη μέση πολιτικοί λόγοι, ως προς την «εξουδετέρωση» του πολιτικού αντιπάλου.

Βέβαια, τα Σκόπια πέρα από τις βάσεις που διαθέτουν, έχουν και γεωπολιτική σημασία, και αποτελούν πόλο σταθερότητας για την περιοχή των Βαλκανίων. Αν επιλυθεί το Σκοπιανό και η χώρα μπει στο ΝΑΤΟ και στην Ε.Ε. θα καταφέρουν να διατηρήσουν την ακεραιότητα τους ως κράτος.

Σε περίπτωση, όμως, που δεν γίνει αυτό, τότε απειλείται η ενότητα του κράτους, άρα και η σταθερότητα στην ευρύτερη περιοχή των Βαλκανίων. Σε περίπτωση διάλυσης της ΠΓΔΜ, τότε η Αλβανία που μέσα στο κράτος διατηρεί τη μεγαλύτερη μειονότητα θα διεκδικήσει τη μερίδα του λέοντος από τα εδάφη, κάτι το οποίο δεν συμφέρει καθόλου την Ελλάδα, ιδιαίτερα όταν ο Έντι Ράμα πιέζει συνεχώς προκαλώντας τη χώρα μας για το τσαμικό ζήτημα.

Ο άλλος λόγος περί μη διάλυσης των Σκοπίων είναι ο ευρύτερος γεωπολιτικός ρόλος των Σκοπίων, καθώς η ΠΓΔΜ αποτελεί έναν από τους πόλους που συγκροτούν το κέντρο άμυνας της, οικονομικού χαρακτήρα, επέλασης της Ρωσίας στην περιοχή των Βαλκανίων. Σε κάθε περίπτωση, οι Σκοπιανοί επιταχύνουν όχι μόνο για την ένταξή τους σε ΝΑΤΟ και σε Ε.Ε., αλλά και γιατί βλέπουν πως το αλβανικό στοιχείο έχει αρχίσει να εισχωρεί επικίνδυνα στην κοινωνία. Ένα από τα παραδείγματα που υπάρχουν είναι ότι ο πρόεδρος της Βουλής στην ΠΓΔΜ: στο γραφείο του έχει δύο σημαίες, τη σημαία της ΠΓΔΜ και τη σημαία της Αλβανίας.

Η Τουρκία για ΠΓΔΜ

Σε ό,τι αφορά το Σκοπιανό ο Ερντογάν έχει τοποθετηθεί πολλές φορές υπέρ των Σκοπίων, ενώ ήδη έχει εκφράσει την ειλικρινή στήριξη της Τουρκίας στην πιθανότητα εισόδου των Σκοπίων στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στο ΝΑΤΟ. Σε γενικές γραμμές, η τακτική της Άγκυρας σε ό,τι αφορά τα Σκόπια ήταν να υπονομεύει τις σχέσεις της ΠΓΔΜ με την Ελλάδα.

Ας μην ξεχνάμε πως σε διπλωματικό επίπεδο η Τουρκία είχε αναγνωρίσει ως «Μακεδονία» την ΠΓΔΜ το 1992. Ήδη στη χώρα ο ρόλος της Τουρκίας έχει αναβαθμιστεί με την Τουρκία να κατατάσσεται πλέον ως ο τρίτος μεγαλύτερος επενδυτής, με μεγάλο αριθμό επιχειρήσεων και τραπεζών να δραστηριοποιούνται στα Σκόπια.

Από την άλλη, η κυβέρνηση Ζάεφ έχει στο δυναμικό της έναν υπουργό άνευ χαρτοφυλακίου που προέρχεται από την τουρκική μειονότητα. Η τουρκική μειονότητα αποτελείται από 80.000 πολίτες, που αντιστοιχεί στο 4% του συνολικού πληθυσμού των Σκοπίων. Βέβαια, η τουρκική πλευρά προσθέτει στη μειονότητα και 100.000 σλάβους που έχουν εξισλαμιστεί.

Στην ίδια Κατηγορία


Το Axiaplus, θεωρεί δικαίωμα του αναγνώστη να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του μέσω του προφίλ που διατηρεί στο Facebook. Εντούτοις, τονίζουμε ρητά πως δεν υιοθετούμε τις απόψεις αυτές οι οποίες εκφράζουν αποκλειστικά και μόνο τον ίδιο.

σχόλια