Το μεγάλο στοίχημα των ελληνικών τραπεζών

Σε μεγάλο “βραχνά” εξελίσσεται η εκκαθάριση των χαρτοφυλακίων από τον μεγάλο όγκο των μη εξυπηρετούμενων δανείων

421

Του Σπύρου Σταθάκη

Το… «σίριαλ» με την πλήρη ολοκλήρωση της πρώτης αξιολόγησης, το οποίο ήδη έχει κρατήσει πολλούς μήνες, δυστυχώς φαίνεται ότι συνεχίζεται, έστω για λίγο καιρό ακόμη. 

Η κυβέρνηση πήρε και νέα παράταση από τους δανειστές προκειμένου να κερδηθεί ο χαμένος χρόνος του καλοκαιριού και να επιταχύνει την ολοκλήρωση των προαπαιτούμενων δράσεων για την εκταμίευση της υποδόσης των 2,8 δισ. ευρώ. Όλα μάλιστα θα πρέπει να έχουν τελειώσει πριν τις 31 Οκτωβρίου, αφού, όπως προειδοποίησε ο επικεφαλής του ESM Κλάους Ρέγκλινκ, από την ημερομηνία αυτή και μετά τα κεφάλαια της υποδόσης παύουν να είναι διαθέσιμα.

Ένα άλλο ζήτημα που προκύπτει είναι ότι, εξαιτίας του εκτροχιασμού του χρονοδιαγράμματος υλοποίησης των μνημονιακών υποχρεώσεων που είχε συμφωνηθεί με τους δανειστές τον περασμένο Μάιο, πάνε πίσω τόσο η έναρξη των διαπραγματεύσεων για τη δεύτερη, εξίσου κρίσιμη, αξιολόγηση, όσο και η συζήτηση για τη διευθέτηση του δημόσιου χρέους. Οι καθυστερήσεις αυτές ωστόσο επιτείνουν το κλίμα αβεβαιότητας, κάτι που δεν αντέχει άλλο η πραγματική οικονομία, η οποία από τα διαθέσιμα στοιχεία προκύπτει ότι πατάει φρένο, υπό το βάρος των σκληρών μέτρων λιτότητας, αλλά και της αδικαιολόγητης πλέον καθυστέρησης στην υλοποίηση των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και άλλων αναπτυξιακών μέτρων.

Σοβαρά ζητήματα

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον καλείται το χρηματοπιστωτικό σύστημα να αντιμετωπίσει με ριζικό τρόπο τα δικά του σοβαρά ζητήματα. Η ενίσχυση της ρευστότητας, μέσω κυρίως της επιστροφής των καταθέσεων, η μείωση του τεράστιου όγκου των κόκκινων δανείων, και οι αλλαγές προσώπων στα Δ.Σ. δεν είναι θέματα εύκολα στον χειρισμό τους, και επιβάλλεται να υπάρχει μια κάποια ομαλότητα στην οικονομία. Επιπλέον, υπάρχει και έντονο παρασκήνιο, αφού η κάθε ενδιαφερόμενη πλευρά, δηλαδή η κυβέρνηση, η Τράπεζα της Ελλάδος, ο SSM και οι ξένοι μεγαλομέτοχοι των τραπεζών έχουν σε αρκετές περιπτώσεις αλληλοσυγκρουόμενους στόχους. Ειδικά στο ζήτημα των διοικητικών ανακατατάξεων, εδώ και καιρό λαμβάνει χώρα ένας «υπόγειος πόλεμος», από την κατάληξη του οποίου θα κριθεί και ποιος θα έχει τελικά τον ουσιαστικό έλεγχο επί των τραπεζών.

Το ανοικτό ζήτημα των αναδιαρθρώσεων των κόκκινων επιχειρηματικών δανείων και οι ασφυκτικές πιέσεις του SSM για δραστική επίλυση του προβλήματος

Προς το παρόν το χρηματοπιστωτικό σύστημα βρίσκεται και αυτό, όπως και η υπόλοιπη οικονομία, σε κατάσταση αναμονής. Θετικό είναι το γεγονός ότι σταδιακά αποκαθίσταται η καταθετική εμπιστοσύνη, αφού σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία ξεπέρασε το 1 δισ. ευρώ το ποσό που επέστρεψε στα ταμεία των ελληνικών τραπεζών μετά την τελευταία χαλάρωση των capital controls. Όπως σημειώνουν μάλιστα τραπεζικά στελέχη, ο ρυθμός επανόδου του ρευστού στις τράπεζες συνεχίζεται αμείωτος και πρόκειται κυρίως για χρήμα που ήταν «στο στρώμα».

Ειδικότερα, η επιστροφή των κεφαλαίων στο γεγονός, κατά κύριο λόγο, ότι με την τελευταία απόφαση του υπουργού Οικονομικών Ευκλείδη Τσακαλώτου (ΦΕΚ Β΄ 2282/22-07-2016), μπορούν να πραγματοποιούν αναλήψεις χωρίς το όριο των 420 ευρώ ανά εβδομάδα όσοι καταθέτουν «φρέσκο» χρήμα στις τράπεζες.

Από κει και πέρα, η πλήρης αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στο εγχώριο πιστωτικό σύστημα συνδέεται και με τη σταθεροποίηση της οικονομίας, ενώ οι προωθούμενες μεταρρυθμίσεις και τα βραχυπρόθεσμα μέτρα για το χρέος που αναμένεται να ανακοινωθούν έως το τέλος του έτους θα συμβάλουν επίσης στην επιστροφή των καταθέσεων, καθώς θα ενισχύεται η εμπιστοσύνη. Να λοιπόν γιατί έχει σημασία για τις τράπεζες, η λήξη της περιόδου αβεβαιότητας , η ομαλή εφαρμογή των μνημονιακών υποχρεώσεων και η υλοποίηση των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων.

Η έκθεση των τραπεζών στα μη-εξυπηρετούμενα δάνεια (NPLs), που περιλαμβάνουν δάνεια με καθυστέρηση άνω των 90 ημερών και αναδιαρθρωμένα δάνεια που είναι πολύ πιθανόν να μην εξυπηρετηθούν, έχει αγγίζει το ποσό των 116 δισ. ευρώ

Η «μάχη» των τραπεζών

Το έχουμε σημειώσει πολλές φορές ότι η μεγαλύτερη πρόκληση για τις ελληνικές τράπεζες είναι η εξυγίανση των δανειακών τους χαρτοφυλακίων. Η έκθεση των τραπεζών στα μη-εξυπηρετούμενα δάνεια (NPLs), που περιλαμβάνουν δάνεια με καθυστέρηση άνω των 90 ημερών και αναδιαρθρωμένα δάνεια που είναι πολύ πιθανόν να μην εξυπηρετηθούν, έχει αγγίζει το ποσό των 116 δισ. ευρώ, πάνω από το μισό του ΑΕΠ της χώρας. Η μείωση του τεράστιου αυτού όγκου προβληματικών δανείων είναι η μεγαλύτερη πρόκληση για τον εγχώριο τραπεζικό κλάδο, που συνεχίζει να εγγράφει προβλέψεις για ζημίες από το συγκεκριμένο κομμάτι δανείων.

daneia-δάνεια

Τα πρόσφατα στοιχεία από τους ισολογισμούς των τραπεζών δείχνουν τα εξής:

  • Στην Alpha Bank ο δείκτης δανείων σε καθυστέρηση διαμορφώθηκε στο 37,8%, ενώ ο δείκτης κάλυψης καθυστερήσεων αυξήθηκε στο 69%. Οι προβλέψεις για την κάλυψη πιστωτικού κινδύνου το α’ εξάμηνο 2016 ανήλθαν σε 604,8 εκατ. ευρώ, ενώ το συνολικό απόθεμα των προβλέψεων για τον όμιλο ανήλθε σε 15,9 δισ. ευρώ, με τον δείκτη αποθέματος προβλέψεων ως προς το σύνολο του δανειακού χαρτοφυλακίου να διαμορφώνεται σε 26%.
  • Στην Τράπεζα Πειραιώς ο δείκτης δανείων σε καθυστέρηση άνω των 90 ημερών διαμορφώθηκε στο 39,2%. Οι προβλέψεις δανείων συνέχισαν την πορεία αποκλιμάκωσης και διαμορφώθηκαν σε 265 εκατ. ευρώ, από 289 εκατ. ευρώ το α’ τρίμηνο του έτους και 1,384 δισ. ευρώ το δ’ τρίμηνο 2015. Επίσης, ο δείκτης κάλυψης των δανείων σε καθυστέρηση από σωρευμένες προβλέψεις στο τέλος Ιουνίου 2016 ενισχύθηκε περαιτέρω στο 67%, από 66% στα τέλη Μαρτίου 2016.
  • Στην Εθνική Τράπεζα ο δείκτης μη εξυπηρετούμενων ανοιγμάτων στην Ελλάδα υποχώρησε στο 47,9% από 49,6% το α’ τρίμηνο 2016, ενώ το ποσοστό κάλυψης από σωρευμένες προβλέψεις αυξήθηκε περαιτέρω σε 55%. Ο δείκτης δανείων σε καθυστέρηση άνω των 90 ημερών υποχώρησε στο 34,4% στην Ελλάδα, ενώ ο δείκτης κάλυψης από σωρευμένες προβλέψεις ανήλθε στο 77%, στα υψηλότερα επίπεδα του κλάδου.
  • Τέλος στη Eurobank, τα συνολικά δάνεια σε καθυστέρηση άνω των 90 ημερών ως ποσοστό του χαρτοφυλακίου χορηγήσεων μειώθηκαν από 34,8% το α’ τρίμηνο 2016 σε 34,7% το β’ τρίμηνο, ενώ η κάλυψη των δανείων από προβλέψεις ανήλθε σε 65% στο τέλος του β’ τριμήνου. Οι προβλέψεις έναντι πιστωτικών κινδύνων αυξήθηκαν σε 222 εκατ. ευρώ το β’ τρίμηνο 2016 και 398 εκατ. ευρώ το α’ εξάμηνο 2016 και αντιστοιχούσαν σε 2% επί των μέσων χορηγήσεων στο τέλος Ιουνίου.

Αυτή είναι η μεγαλύτερη πρόκληση

Η εξυγίανση λοιπόν των τραπεζών, που με τη σειρά της θα επιτρέψει τη χρηματοδότηση κυρίως επενδυτικών σχεδίων, συμβάλλοντας έτσι στην ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας, περνάει μέσα από την εκκαθάριση των χαρτοφυλακίων των τραπεζών από τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια. Όπως άλλωστε επεσήμανε σε συνέντευξή του στο Reuters, ο πρόεδρος της Eurobank, Νίκος Καραμούζης, η σημερινή πρόκληση των ελληνικών τραπεζών δεν είναι η κεφαλαιακή επάρκεια, αλλά η ισχυρή αποφασιστικότητα των διοικήσεων να χρησιμοποιήσουν αποτελεσματικά την σημαντική παρακαταθήκη των προβλέψεων και των ενεχύρων για να εξυγιάνουν τα χαρτοφυλάκια των NPEs.

Πώς θα… «απελευθερωθούν» τα χέρια των τραπεζιτών και θα προχωρήσουν σε βαθιές αναδιαρθρώσεις επιχειρηματικών δανείων, χωρίς το φόβο δικαστικών επιπλοκών

Υπάρχουν λοιπόν κάποια δεδομένα, που με μια πρώτη ματιά φαίνεται να διευκολύνουν το όλο εγχείρημα, όπως ότι οι οι τράπεζες έχουν προχωρήσει σε προβλέψεις 58 δις ευρώ για τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια, ενώ πάνω από το 60% αυτών έχουν εξασφαλίσεις, κυρίως σε ακίνητα. Από την άλλη, είναι πλέον δεδομένη η ασφυκτική πίεση των ρυθμιστικών αρχών, δηλαδή της ΤτΕ και του SSM, για δραστική μείωση του όγκου των κόκκινων δανείων τα επόμενα χρόνια. Οι δεσμεύσεις που ζητούνται να αναλάβουν οι τράπεζες στο ζήτημα αυτό, δείχνουν ότι υπάρχει επιτακτικό αίτημα, κυρίως από την πλευρά των δανειστών, να υπάρξει και άμεσα μάλιστα, ολοκληρωτικό ξεκαθάρισμα των κόκκινων δανείων, με το αιτιολογικό ότι θα πρέπει να αποφευχθεί η ανάγκη και νέας ανακεφαλαιοποίησης στο μέλλον, εξαιτίας των υψηλών επισφαλειών των τραπεζών.

Μέσα στον μήνα οι στόχοι

Στο πλαίσιο αυτό, μέσα στον Σεπτέμβριο οριστικοποιούνται οι στόχοι και το ασφυκτικό χρονοδιάγραμμα για τη μείωση των κόκκινων δανείων. Αυτό που έχει ήδη γίνει γνωστό, είναι ότι οι ελληνικές τράπεζες δεσμεύονται για περιορισμό κατά 40% των κόκκινων δανείων από 116 δις ευρώ σε 70 δισ. ευρώ μέχρι το 2019. Η επίτευξη του στόχου αυτού θα επιτευχθεί με τους εξής τρόπους: 35% με ρυθμίσεις μη εξυπηρετουμένων ανοιγμάτων, 35% με διαγραφές δανείων, 10% με πλειστηριασμούς ακινήτων και 20% με πωλήσεις προβληματικών δανείων. Οι τραπεζίτες πάντως φαίνεται να αντιδρούν στις μαζικές πωλήσεις προβληματικών δανείων σε πολύ χαμηλές τιμές, καθώς εκτιμούν ότι μπορεί να κάνουν περισσότερο κακό παρά καλό υπό τις παρούσες οικονομικές συνθήκες στη χώρα. Όπως σημείωσε και ο κ. Καραμούζης, μια τέτοια πολιτική μπορεί να εγείρει ερωτήματα για την κεφαλαιακή επάρκεια, να πυροδοτήσει ξανά εκροές καταθέσεων, παρατεταμένους κεφαλαιακούς ελέγχους (capital controls) και να περιορίσει την πρόσβαση στις αγορές, ενώ θα θέσει το ερώτημα εάν θα υπάρχουν διαθέσιμα ιδιωτικά κεφάλαια για μια τέταρτη ανακεφαλαιοποίηση. Σε κάθε περίπτωση, πάντως, η αποτυχία αντιμετώπισης των κόκκινων δανείων, εξήγησε, δημιουργεί νέα αβεβαιότητα για την κεφαλαιακή επάρκεια των τραπεζών και καθυστερεί την πρόσβασή τους στις αγορές. Δεσμεύει σημαντική ρευστότητα και καθηλώνει τις αποτιμήσεις των τραπεζών σε χαμηλά επίπεδα, αποθαρρύνοντας έτσι τους επενδυτές.

Το βάρος στα επιχειρηματικά δάνεια

Οι εξελίξεις το φθινόπωρο στο μέτωπο των κόκκινων δανείων θα κρίνουν και τη ριζική αναδιάταξη του επιχειρηματικού χάρτη της χώρας μας, αφού το βάρος αναμένεται να πέσει στις αναδιαρθρώσεις των προβληματικών δανείων των επιχειρήσεων. Ανοικτό εξάλλου παραμένει το ζήτημα με τη ρύθμιση των κόκκινων δανείων είναι η εξωδικαστική ρύθμιση επιχειρηματικών δανείων, σε περιπτώσεις όπου υπάρχουν ταυτόχρονες οφειλές σε τράπεζες, δημόσιο και ασφαλιστικούς οργανισμούς. Η συζήτηση που είναι σε εξέλιξη αυτή τη στιγμή διερευνά τη δημιουργία ενός μηχανισμού προσφυγής είτε από τον δανειοδότη, είτε από τον δανειολήπτη, είτε από άλλη πλευρά. Αλλά με τις καθυστερήσεις που παρατηρούνται στην υλοποίηση του μνημονίου, το όλο ζήτημα θα ολοκληρωθεί με τη δεύτερη αξιολόγηση.

Σήμερα υπάρχουν 16.743 δάνεια μεγάλων εταιρειών, που υπολογίζεται ότι αφορούν γύρω στις 9.000 επιχειρήσεις, 71.000 δάνεια μικρομεσαίων επιχειρήσεων και 239.500 δάνεια μικρών και ατομικών επιχειρήσεων, με συνολικές «κόκκινες» οφειλές γύρω στα 60 δισ. ευρώ

Αποκαρδιωτική εικόνα

Αυτή τη στιγμή, η εικόνα του επιχειρηματικού τομέα της χώρας μας μάλλον θα μπορούσε να χαρακτηριστεί αποκαρδιωτική. Συγκεκριμένα, υπάρχουν 16.743 δάνεια μεγάλων εταιρειών, που υπολογίζεται ότι αφορούν γύρω στις 9.000 επιχειρήσεις (πολλές έχουν περισσότερα από ένα δάνειο), 71.000 δάνεια μικρομεσαίων επιχειρήσεων (51.000 επιχειρήσεις) και 239.500 δάνεια μικρών και ατομικών επιχειρήσεων (περίπου 198.000 αυτοαπασχολούμενοι), με συνολικές «κόκκινες» οφειλές γύρω στα 60 δισ. ευρώ. Σύμφωνα και με μελέτη της Pricewaterhouse Coopers σε δείγμα 2.824 μεγάλων εταιρειών την περίοδο 2008-2013, οι 464 από αυτές δεν έχουν περιθώρια ανάκαμψης. Η μελέτη τις χαρακτήρισε επιχειρήσεις «ζόμπι», που θα πρέπει να οδηγηθούν σε εκκαθάριση, δηλαδή να κλείσουν και να εκποιηθούν τα περιουσιακά τους στοιχεία με τη διαδικασία του πλειστηριασμού.

stegastika-plistiriasmoi-στεγαστικά

Διαδικασία εξωδικαστικού συμβιβασμού

Με βάση, λοιπόν, τα παραπάνω δεδομένα, στο πλαίσιο των μνημονιακών υποχρεώσεων ετοιμάζονται αλλαγές στον νόμο για τη διαχείριση των κόκκινων επιχειρηματικών δανείων, τον γνωστό ως νόμο Δένδια, οι οποίες αφορούν κατά κύριο λόγο στη διαδικασία του εξωδικαστικού συμβιβασμού και στην ουσία λύνουν τα χέρια στις τράπεζες για να διαχειριστούν τον μεγάλο όγκο των μη εξυπηρετούμενων επιχειρηματικών δανείων. Αυτό αφορά κυρίως στη ρύθμιση των οφειλών των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και σε ταχείες αναδιαρθρώσεις μεγάλων επιχειρηματικών δανείων με πρωτοβουλία των πιστωτών.

Με τις αλλαγές που προωθούνται στη νομοθεσία θα καλύπτονται οι τράπεζες για την περίπτωση των αναδιαρθρώσεων, ενώ θα τροποποιηθούν οι πτωχευτικές διαδικασίες και θα τους δοθούν μεγαλύτερες δυνατότητες για μετοχοποίηση δανείων με δική τους πρωτοβουλία

Μέχρι σήμερα οι τράπεζες ήταν διστακτικές στο να προχωρούν σε αναδιαρθρώσεις, υπό τον φόβο των πιθανών νομικών συνεπειών είτε για απιστία έναντι των μετόχων της τράπεζας, είτε για διακριτική μεταχείριση από ανταγωνιστικές ή άλλες επιχειρήσεις.

Με τις αλλαγές που προωθούνται στη νομοθεσία θα καλύπτονται οι τράπεζες για την περίπτωση των αναδιαρθρώσεων, ενώ θα τροποποιηθούν οι πτωχευτικές διαδικασίες και θα τους δοθούν μεγαλύτερες δυνατότητες για μετοχοποίηση δανείων με δική τους πρωτοβουλία.

Οι επικείμενες αλλαγές στο ρυθμιστικό πλαίσιο

Αυτό σημαίνει, ότι θα πρέπει άμεσα να αντιμετωπιστούν όλα τα νομικά και ρυθμιστικά εμπόδια που εξακολουθούν να υπάρχουν, και περιγράφονται στην επικαιροποιημένη μελέτη του ΤΧΣ. Μεταξύ των μέτρων που προτείνονται είναι η άμεση διευθέτηση της διαδικασίας μετοχοποίησης δανείων υπερχρεωμένων επιχειρήσεων και της αποπομπής μη συνεργάσιμων διοικήσεων επιχειρήσεων που βρίσκονται σε αναδιάρθρωση, η προώθηση του εξωδικαστικού συμβιβασμού, η αυστηρότερη χρήση των προϋποθέσεων για την ένταξη υπερχρεωμένων νοικοκυριών στο νόμο Κατσέλη, το ευνοϊκότερο φορολογικό καθεστώς για τις μεταβιβάσεις δανείων σε εταιρείες διαχείρισης καθώς και απόλυτα συγκεκριμένες υποχρεώσεις των τελευταίων έναντι των δανειοληπτών, καθώς και η ευνοϊκή πρόβλεψη για την απόσβεση των ζημιών (σε βάθος 30ετίας) που θα καταγράψουν οι τράπεζες από τις διαγραφές και τις μεταβιβάσεις μη εξυπηρετούμενων δανείων.

Διαρθρωτικά προβλήματα

Ειδικότερα, στη μελέτη του ΤΧΣ αναφέρεται ότι εξακολουθούν να παραμένουν διαρθρωτικά προβλήματα που χρήζουν ρύθμισης, όπως η έλλειψη εξειδικευμένων και έμπειρων δικαστών για την αντιμετώπιση των μη εξυπηρετούμενων δανείων. Οι αδυναμίες του νομικού πλαισίου που έχει οδηγήσει σε μεγάλες καθυστερήσεις, με αποτέλεσμα νέες και συσσωρευμένες παλαιές υποθέσεις οδηγούν σε σημαντικές καθυστερήσεις τη διαδικασία ακρόασης στο δικαστήριο. Παράλληλα, οι σύμβουλοι αφερεγγυότητας έχουν περιορισμένη εμπειρία σε αναδιαρθρώσεις χρέους.

Καθεστώς αφερεγγυότητας

Η πρόβλεψη του ν. 4336/2015 για την αύξηση του αριθμού των δικαστών στα ειρηνοδικεία είναι βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση. Και, τέλος, το αδύναμο και μη ευέλικτο καθεστώς αφερεγγυότητας, το ελλιπές θεσμικό πλαίσιο και η αναποτελεσματική διαδικασία των πλειστηριασμών οδηγούν επίσης σε σημαντικές καθυστερήσεις ή καμία ενέργεια επιβολής. Αυτά είναι τα πιο βασικά προβλήματα που πρέπει να αντιμετωπιστούν, προκειμένου οι τράπεζες να είναι σε θέση να προχωρήσουν σε τάχιστες και εκτεταμένες αναδιαρθρώσεις επιχειρηματικών δανείων, και τα οποία αναμένεται να επιλυθούν με τη ψήφιση των κυοφορούμενων ρυθμίσεων, στο πλαίσιο υλοποίησης του μνημονίου.

 

Στην ίδια Κατηγορία


Το Axiaplus, θεωρεί δικαίωμα του αναγνώστη να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του μέσω του προφίλ που διατηρεί στο Facebook. Εντούτοις, τονίζουμε ρητά πως δεν υιοθετούμε τις απόψεις αυτές οι οποίες εκφράζουν αποκλειστικά και μόνο τον ίδιο.

σχόλια