Τέλος εποχής για τις ελληνικές τράπεζες

Του Σπύρου Σταθάκη

680
Ο πρόεδρος της τράπεζας Πειραιώς Μιχάλης Σάλλας εισέρχεται για την έκτακτη γενική συνέλευση της τράπεζας για την ανακεφαλαιοποίησή της, Αθήνα Κυριακή 15 Νοεμβρίου 2015. ΑΠΕ-ΜΠΕ/ΑΠΕ-ΜΠΕ/ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΟΛΕΣΙΔΗΣ

Με την παραίτηση του εμβληματικού Μιχάλη Σάλλα από την ηγεσία της Τράπεζας Πειραιώς κλείνει οριστικά ένας μεγάλος ιστορικός κύκλος

Κατ’ αρχάς θα πρέπει να ξεκαθαρίσουμε και πάλι τα πράγματα. Πράγματι οι δανειστές απαίτησαν, και όπως φαίνεται και από τις εξελίξεις το κατάφεραν, να αποκτήσουν τον ασφυκτικό εποπτικό έλεγχο επί των ελληνικών τραπεζών. Είναι γεγονός, επίσης, ότι με την ολοκλήρωση της τρίτης ανακεφαλαιοποίησης πέρυσι η μετοχική σύνθεση των πιστωτικών ιδρυμάτων άλλαξε δραματικά, καθώς ένα μεγάλο ποσοστό μετοχών βρίσκεται πλέον υπό τον έλεγχο ξένων, κερδοσκοπικών κεφαλαίων κατά κύριο λόγο. Αλλά, όπως επισημάναμε πριν από δύο εβδομάδες ακριβώς, όλα αυτά δεν είναι τίποτ’ άλλο από τα «απόνερα» της υλοποίησης των δεσμεύσεων του τρίτου μνημονίου.

«Οι επίμονες απαιτήσεις των δανειστών και του SSM για τη βαθιά αναδιάταξη του εγχώριου χρηματοπιστωτικού συστήματος και το «ξήλωμα» των διοικήσεων»

Τώρα ζούμε την κορύφωση αυτού του «δράματος». Διότι, κακά τα ψέματα, μετά και τις δραματικές εξελίξεις στην Τράπεζα Πειραιώς το εγχώριο χρηματοπιστωτικό σύστημα αλλάζει οριστικά σελίδα. Η παραίτηση του Μιχάλη Σάλλα, ενός ιστορικού στελέχους, με παρουσία πάνω από 25 έτη στον χώρο των τραπεζών, και δημιουργό ουσιαστικά της Τράπεζας Πειραιώς, δείχνει με τον πλέον ξεκάθαρο τρόπο ότι τίποτα σε μερικούς μήνες δεν θα θυμίζει το παρελθόν όπως το ξέραμε και το ζήσαμε τις τελευταίες δεκαετίες. Γεγονός που ομολογουμένως δημιουργεί αγωνία για το μέλλον των τραπεζών και τον νέο ρόλο που θα κληθούν να παίξουν στη χρηματοδότηση της οικονομίας.

Διότι οι παλαιοί τραπεζίτες, αυτοί που τόσα χρόνια γνωρίζαμε, καλώς ή κακώς αποχωρούν από το προσκήνιο, ή, για να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους, «ξηλώνονται» από τις διοικητικές θέσεις, ελέω μνημονιακών υποχρεώσεων και «κάθαρσης» του τραπεζικού συστήματος. Ποιοι, όμως, θα τους αντικαταστήσουν; Θα είναι ξένα στελέχη; Και ποια σχέση έχουν αυτοί που θα έρθουν να διοικήσουν τις τράπεζες με την ελληνική πραγματικότητα και τις ιδιαιτερότητες της εγχώριας αγοράς; Και τι σχέση μπορεί να έχουν όλα αυτά με τη διαχείριση του μεγάλου όγκου των προβληματικών δανείων, κυρίως των επιχειρηματικών, και το «ξεκαθάρισμα» που ήδη παρατηρείται στον επιχειρηματικό χάρτη της χώρας το τελευταίο διάστημα, με μεγάλες πλέον επιχειρήσεις να κινδυνεύουν με λουκέτο, ή να ζητούν τη δικαστική προστασία έναντι των πιστωτών τους, και γενικότερα μη βιώσιμα και υπερχρεωμένα επιχειρηματικά σχήματα να οδηγούνται αναπόφευκτα εκτός αγοράς; Ποιος ο ρόλος σε αυτό το επιχειρηματικό «ξεκαθάρισμα» των νέων διοικητικών στελεχών, που σε κάθε περίπτωση θα είναι αρεστοί τόσο των δανειστών όσο και των κερδοσκοπικών κεφαλαίων, που είναι πλέον μεγαλομέτοχοι των τραπεζών;

Παράδοση σε ξένα κέντρα

Κρίσιμα ερωτήματα τα παραπάνω, που ήδη διατυπώνουν παράγοντες της αγοράς, και δημιουργούν όλον αυτόν τον ντόρο περί αφελληνισμού των τραπεζών. Το τελευταίο διάστημα, όλο και πληθαίνουν οι φωνές, που κάνουν λόγο για παράδοση του ελληνικού χρηματοπιστωτικού συστήματος σε ξένα κέντρα. Για τη διαδικασία αφελληνισμού που βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη, και αναμένεται να προκαλέσει σοβαρές παρενέργειες ευρύτερα στην οικονομία. Για απώλεια εκ μέρους των τραπεζών ακόμα και των στοιχειωδών εθνικών και κοινωνικών χαρακτηριστικών που είχαν, αφού παραδόθηκαν στον έλεγχο των δανειστών και των ξένων επενδυτικών funds. Δεν ξέρουμε εάν το ελληνικό τραπεζικό σύστημα οδηγείται τελικά στον αφελληνισμό του. Το βέβαιο, όμως, είναι ότι υπάρχει ένα σημαντικό ζήτημα με τα νέα πρόσωπα που θα στελεχώσουν τα Δ.Σ. των τραπεζών. Μέλημά τους θα είναι η ουσιαστική αναδιάρθρωση των πιστωτικών συστημάτων και η επανεκκίνηση της χρηματοδότησης της οικονομίας, ή απλά η εξυπηρέτηση συμφερόντων, κυρίως εκείνων που αποδέχθηκαν και τους τοποθέτησαν σε αυτές τις θέσεις;

Τέλος εποχής για την Τράπεζα Πειραιώς

Σε κάθε περίπτωση, οι εξελίξεις στη μεγαλύτερη τράπεζα της χώρας είναι καταλυτικές για το μέλλον του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Ο πρόεδρος του ομίλου Πειραιώς, Μιχάλης Σάλλας, παραιτήθηκε. Ο ίδιος τόνισε ότι παρά τη θετική αξιολόγηση του ΤΧΣ είχε πάρει τις αποφάσεις του ήδη από τις αρχές του 2016, και μετά από 25 χρόνια στο τιμόνι της Πειραιώς, κατά τη διάρκεια των οποίων πραγματοποιήθηκε σημαντικό έργο, αποχωρεί από το Δ.Σ. της τράπεζας. Από την πλευρά του, το Δ.Σ. της αποφάσισε ομόφωνα να απονείμει στον κ. Μ. Σάλλα τον τίτλο του επίτιμου προέδρου του Ομίλου Πειραιώς, αναγνωρίζοντας τη συμβολή του στην ανάπτυξη του Ομίλου, του οποίου υπήρξε ο δημιουργός και ο επί 25 έτη πρόεδρος. Επίσης εξέλεξε την καθηγήτρια Χαρίκλεια Απαλαγάκη προσωρινή πρόεδρο του Δ.Σ., μέχρι την ανάδειξη νέου προέδρου του Διοικητικού Συμβουλίου.

Για την ιστορία του Μιχάλη Σάλλα στον χώρο των τραπεζών δεν νομίζουμε ότι χρειάζεται να γράψουμε πολλά. Η προσφορά του είναι πολλαπλώς αναγνωρισμένη. Η 25χρονη πορεία του, όμως, στο τιμόνι της Τράπεζας Πειραιώς είναι που τον καθιέρωσε ως έναν από τους πιο πετυχημένους τραπεζίτες, διότι ουσιαστικά η ιστορία της Τράπεζας Πειραιώς ξεκίνησε με τον Μιχάλη Σάλλα, όταν στα τέλη του 1991 ιδιωτικοποιήθηκε και αποκτήθηκε από μια ομάδα επιχειρηματιών με ηγέτη τον ίδιο. Ειδικότερα, ξεκινώντας τον Δεκέμβριο του 1991 με 200 άτομα προσωπικό και μερίδιο μόλις 0,1% της ελληνικής τραπεζικής αγοράς δημιουργήθηκε μια σημαντική σε μέγεθος τράπεζα με πάνω από 20.000 άτομα προσωπικό και μερίδιο αγοράς κοντά στο 30%. Μια τράπεζα που είχε καθοριστικό ρόλο στην αναδιάρθρωση του τραπεζικού συστήματος, στην ανάπτυξη καινοτόμων προϊόντων και υπηρεσιών, στην στήριξη της επιχειρηματικής κοινότητας και στη συμβολή στην οικονομική πρόοδο της χώρας.

Έντονο παρασκήνιο

Επιπλέον, στελέχη του ομίλου τόνιζαν μετά τις εξελίξεις αυτές ότι η στρατηγική της Τράπεζας Πειραιώς παραμένει απαράλλακτη, λαμβάνοντας υπόψη και το γεγονός ότι έχει ήδη επιτευχθεί σημαντική πρόοδος στη μείωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων, και η τράπεζα βρίσκεται στη σωστή τροχιά ώστε να περάσει στην κερδοφορία στο τέλος του τρέχοντος οικονομικού έτους. Από ’κεί πέρα, όμως, θα πρέπει να υπενθυμίσουμε και πάλι το έντονο παρασκήνιο που επικρατούσε τους τελευταίους μήνες. Όπως είχαμε γράψει, εδώ και μήνες υπήρχε κόντρα ανάμεσα στον Μιχάλη Σάλλα και στο επενδυτικό fund του John Paulson, o οποίος μαζί με άλλα ξένα επενδυτικά κεφάλαια ελέγχει περίπου 20 – 22% των μετοχών της Πειραιώς. Κόντρα που είχε να κάνει με τον ουσιαστικό έλεγχο του ομίλου.

Είναι, εξάλλου, ενδεικτικό το γεγονός ότι εξαιτίας αυτής της σύγκρουσης η τράπεζα παραμένει με προσωρινό διευθύνοντα σύμβουλο εδώ και μήνες, μετά την αποχώρηση από τη συγκεκριμένη θέση του Άνθιμου Θωμόπουλου. Παρά την επιλογή του κ. Χρήστου Παπαδόπουλου από τον σύμβουλο που είχε επιλεγεί για το σχετικό διαγωνισμό και την έγκρισή του από το Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (ΤΧΣ), η τοποθέτησή του δεν προχώρησε λόγω βέτο του Ενιαίου Εποπτικού Μηχανισμού (SSM).

Εξέλιξη στην οποία, όμως, άμεση εμπλοκή έχει ο John Paulson, ο οποίος, σύμφωνα με πληροφορίες, είχε αποστείλει επιστολή προς τον SSM, δηλώνοντας τη διαφωνία του με την επιλογή του κ. Χρήστου Παπαδόπουλου. Όπως επίσης είναι γεγονός ότι η κόντρα αυτή εκδηλώθηκε ανοικτά όταν ο τότε διευθύνων σύμβουλος Άνθιμος Θωμόπουλος υποχρεώθηκε σε παραίτηση, εξαιτίας της παρ’ ολίγον αποτυχίας στην ανακεφαλαιοποίηση της Πειραιώς. Αντιδρώντας δημόσια στην εξέλιξη αυτή, ο κ. Paulson απέστειλε επιστολή διαμαρτυρίας, υπερασπιζόμενος τον κ. Θωμόπουλο, ενώ εν συνεχεία, ακόμη και μετά την παραίτηση Θωμόπουλου, φέρεται να πραγματοποίησε παρεμβάσεις ακόμη και σε ανώτατο κυβερνητικό επίπεδο, με την ελπίδα ότι θα τον επαναφέρει. Σε κάθε περίπτωση, ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο στην ιστορία της μεγαλύτερης τράπεζας της χώρας.

Έρχεται «ξήλωμα» και σε άλλα Δ.Σ.

Οι εξελίξεις στην Τράπεζα Πειραιώς να ήταν η κορυφή του παγόβουνου, καθώς και στις υπόλοιπές τράπεζες τα διοικητικά στελέχη κάθονται σε… αναμμένα κάρβουνα. Ως γνωστόν, μέχρι το τέλος του μήνα οι τράπεζες θα πρέπει να έχουν καταθέσει τον σχεδιασμό τους για τις προσαρμογές τόσο στο μοντέλο εταιρικής διακυβέρνησης όσο και στα μέλη των Διοικητικών τους Συμβουλίων, τον οποίο έχουν προθεσμία να υλοποιήσουν ως το τέλος Σεπτεμβρίου. Κατά μία… περίεργη σύμπτωση, τον Σεπτέμβριο αναμένεται να ξεκαθαρίσει και το τοπίο στα κόκκινα επιχειρηματικά δάνεια, καθώς μέχρι τότε θα έχει οριστικοποιηθεί το νομοθετικό πλαίσιο, με βάση το οποίο οι τράπεζες θα μπορούν να προχωρούν σε ενεργητική διαχείριση του προβληματικού τους χαρτοφυλακίου μέσω των ριζικών αναδιαρθρώσεων υπερχρεωμένων επιχειρήσεων που αντιμετωπίζουν σοβαρό πρόβλημα βιωσιμότητας.

Σύμφωνα με τα όσα προβλέπει το επικαιροποιημένο μνημόνιο, η ΤτΕ και εμμέσως ο Ενιαίος Εποπτικός Μηχανισμός της ΕΚΤ (SSM) έχουν την ευθύνη, βάσει του επικαιροποιημένου μνημονίου, να ελέγξουν τον βαθμό προσαρμογής των τραπεζών, είτε απ’ ευθείας είτε προσλαμβάνοντας αξιολογητή, ενώ το ΤΧΣ έχει τη δυνατότητα να επιβάλει «ποινές» συμμόρφωσης. Ειδικότερα, το Ταμείο έχει τη δυνατότητα να συγκαλέσει έκτακτη γενική συνέλευση, ανεξαρτήτως του ποσοστού που κατέχει στην τράπεζα, για να ενημερώσει τους μετόχους, και αν δεν υπάρξει αποτέλεσμα να αναρτήσει στην ιστοσελίδα του το σκέλος της έκθεσης που αφορά στην τράπεζα που δεν συμμορφώνεται, μαζί με τα ονόματα των μελών που δεν πληρούν τα κριτήρια. Αυτά προβλέπει τουλάχιστον η συμφωνία.

Στο παρασκήνιο, όμως, μαίνεται ένας άγριος πόλεμος, καθώς όλες οι πληροφορίες συγκλίνουν στο ότι ο SSM πρόσφατα έχει ενισχύσει δραστικά την παρεμβατικότητά του στο ελληνικό τραπεζικό σύστημα, προωθώντας αλλαγές που θέτουν ανθρώπους με ελάχιστη εμπειρία στο ελληνικό τραπεζικό σύστημα, πολλούς εξ αυτών ξένους. Το αποτέλεσμα είναι να φουντώνουν τα σενάρια για το ποιοι φεύγουν και ποιοι μένουν στις διοικήσεις των τραπεζών. Πέρα από την ονοματολογία, που σε κάποιον βαθμό μπορεί να υποκρύπτουν και σκοπιμότητες, η μόνη βέβαιη αποχώρηση είναι αυτή της κ. Λούκας Κατσέλη από την Εθνική Τράπεζα. Η κ. Κατσέλη ουσιαστικά πληρώνει το μάρμαρο της σχετικής πρόβλεψης του νόμου σύμφωνα με την οποία σε θέσεις διοίκησης στις τράπεζες δεν θα γίνεται να διορίζονται τα λεγόμενα «πολιτικά εκτιθέμενα πρόσωπα».

Δεδομένα τα κριτήρια

Από ’κεί και πέρα, οι αλλαγές στα Δ.Σ. αναμένεται να είναι σημαντικές. Όπως αναφέρουν πληροφορίες, μπορεί η σχετική επιστολή που εστάλη στις τέσσερεις συστημικές τράπεζες από το ΤΧΣ και τον SSM να διαφοροποιείται ανά όμιλο για το ποια ή πόσα στελέχη θα πρέπει να αποχωρήσουν, όμως τα κριτήρια με τα οποία ζητείται η αντικατάσταση των στελεχών αυτών είναι δεδομένα. Ειδικότερα: να μην πληρούν τα κριτήρια του νόμου αναφορικά με την εμπειρία σε διεθνή τράπεζα ή την πολυετή ενασχόληση σε ελληνική. Να είναι εκτελεστικά μέλη, αλλά να μπορούν να παραμείνουν μόνο ως μη εκτελεστικά. Να είναι μέλη κάποιας επιτροπής, αλλά όχι αυτής που ενδείκνυται από το ΤΧΣ και τον SSM. Ειδικά για το τελευταίο ζήτημα, οι δανειστές μέσω των αρμόδιων οργάνων ζητούν να έχουν τον πρώτο λόγο και στη σύνθεση των Εκτελεστικών Επιτροπών των τραπεζών (Nomination, Audit και Risk Management), θέτοντας αυστηρά κριτήρια επιλογής των ατόμων που θα τις στελεχώνουν. Με αυτή την εξέλιξη, όμως, μιλάμε για ολοκληρωτικό έλεγχο των τραπεζικών ιδρυμάτων στη χώρα μας.

Οι παρενέργειες του διοικητικού ξεκαθαρίσματος

Εμείς να υπενθυμίσουμε και πάλι ότι όλες οι παραπάνω εξελίξεις είναι το αποτέλεσμα των μνημονιακών δεσμεύσεων που πλέον εφαρμόζονται στο πλαίσιο της συμφωνίας κυβέρνησης-δανειστών τον περασμένο Ιούλιο. Ένα από τα πλέον σημαντικά προαπαιτούμενα του μνημονίου είναι και οι αλλαγές στην εταιρική διακυβέρνηση των τραπεζών, μέσα από συγκεκριμένη διαδικασία, η οποία τον Σεπτέμβριο ολοκληρώνεται. Ειδικότερα, τον Νοέμβριο ψηφίστηκε ο Νόμος 4336/2015, μέσω του οποίου είναι αλήθεια ότι διασφαλίστηκε ο ασφυκτικότερος έλεγχος των δανειστών στις ελληνικές τράπεζες, με τις αλλαγές στη διακυβέρνησή τους μέσω του τρόπου σύστασης και σύνθεσης των διοικητικών συμβουλίων και των επιτροπών.

Από ’κεί και πέρα, με τον Νόμο 4389/2016 στην υπό ίδρυση Ελληνική Εταιρεία Συμμετοχών και Περιουσίας Α.Ε. μεταβιβάζονται –μεταξύ άλλων– το Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (ΤΧΣ) και το Ταμείο Αξιοποίησης Ιδιωτικής Περιουσίας Δημοσίου (ΤΑΙΠΕΔ). Δηλαδή τόσο η δημόσια (ΤΑΙΠΕΔ, μετοχές τραπεζών που έχει ακόμη στην κατοχή του το ΤΧΣ) όσο και η ιδιωτική περιουσία (επιχειρηματικά δάνεια μέσω τραπεζών, που ελέγχονται από το ΤΧΣ) περνάνε στο νέο Υπερταμείο, που ελέγχεται ουσιαστικά από ξένα στελέχη. Κάπως έτσι ολοκληρώνεται ο ασφυκτικός έλεγχος του τραπεζικού συστήματος από τους δανειστές.

Στο όνομα της «κάθαρσης»

Πέρα, τώρα, από το ζήτημα του αφελληνισμού υπάρχει και ένα άλλο ουσιώδες πρόβλημα. Υποτίθεται ότι όλα αυτά συμβαίνουν στο όνομα της «κάθαρσης» του τραπεζικού συστήματος από κακές πρακτικές του παρελθόντος. Και πράγματι είναι εύλογη η κριτική που μπορεί να ασκήσει κάποιος στις διοικήσεις των ελληνικών τραπεζών για τον τρόπο με τον οποίο κινήθηκαν όλα αυτά τα χρόνια. Είναι, όμως, άλλο πράγμα η ουσιαστική εξυγίανση των τραπεζών και άλλο πράγμα, ελέω της αντιμετώπισης της διαπλοκής επιχειρηματικών συμφερόντων και τραπεζικών ιδρυμάτων και των φαινομένων διαφθοράς, να επιχειρείται η «αποκαθήλωση» διοικητικών στελεχών, ακόμη και με ιστορική πορεία στον τραπεζικό χώρο. Και είναι ακριβώς αυτό το ξήλωμα των διοικήσεων των τραπεζών που έχει ενδεχομένως τις σοβαρότερες παρενέργειες.

Διότι στην ουσία, με πρόφαση τις μνημονιακές υποχρεώσεις, έρχεται ο SSM και απαιτεί εδώ και τώρα να φύγουν όλοι οι  Έλληνες που έχουν θέσεις στις διοικήσεις των τραπεζών και να αντικατασταθούν από Ρουμάνους, Γερμανούς, Πολωνούς και Βούλγαρους… μάνατζερ. Η δε διασφάλιση του απόλυτου ελέγχου των τραπεζών για λογαριασμό των δανειστών επιτυγχάνεται με την αξιολόγηση των μελών των Δ.Σ. με κριτήρια που προσομοιάζουν σε συγκεκριμένα στελέχη-τεχνοκράτες που δεν έχουν ούτε είχαν ποτέ καμμία σχέση με το ελληνικό τραπεζικό σύστημα, ούτε γνωρίζουν τις ιδιαιτερότητες της ελληνικής πραγματικότητας. Αυτό είναι το θέμα!

Ο Νόμος 4336/2015 επέβαλε επί της ουσίας ξένους –συνταξιούχους– τραπεζίτες στα διοικητικά συμβούλια των ελληνικών συστημικών τραπεζών.

Απομάκρυνση από την πραγματική οικονομία

Δηλαδή –και επισήμως– έχουμε τον αποκλεισμό επιχειρηματιών και εν γένει ανθρώπων της αγοράς από τα Δ.Σ. των τραπεζών, γεγονός που θα απομακρύνει τις τράπεζες από τα πραγματικά τεκταινόμενα στην ελεύθερη αγορά και την πραγματική οικονομία. Και επειδή αρκετοί θα υποστηρίξουν ότι κάποια από τα διοικητικά στελέχη των τραπεζών εμπλέκονται σε υποθέσεις διαφθοράς, είτε αυτή αφορά σε «θαλασσοδάνεια», είτε σε απόκρυψη εισοδημάτων, είτε σε σκανδαλώδη στήριξη προβληματικών επιχειρηματικών ομίλων, ποιος, αλήθεια, εγγυάται ότι και οι ξένοι που θα έρθουν να διοικήσουν τις τράπεζες, αφού μάθουν τα σχετικά «κόλπα» στην Ελλάδα, δεν θα εμπλακούν κι αυτοί σε παρόμοιας φύσεως υποθέσεις; Τόσο «καθαροί» και «αμόλυντοι» θα είναι;

 

 

 

 

 

 

Στην ίδια Κατηγορία


Το Axiaplus, θεωρεί δικαίωμα του αναγνώστη να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του μέσω του προφίλ που διατηρεί στο Facebook. Εντούτοις, τονίζουμε ρητά πως δεν υιοθετούμε τις απόψεις αυτές οι οποίες εκφράζουν αποκλειστικά και μόνο τον ίδιο.

σχόλια