Τάσος Μαντζαβίνος: «Ο καλλιτέχνης και ο θεατής πρέπει να συμπορεύονται»

Ο γνωστός ζωγράφος με την αιώνια εμμονή στη νοσταλγία, στο ρομαντισμό και στη μελαγχολία, μιλά στην «Α» για την τελευταία του εικαστική δουλειά

726

Πρόσφατα συναντήσαμε τον εικαστικό Τάσο Μαντζαβίνο στο Μορφωτικό Ίδρυμα της Εθνικής Τράπεζας (ΜΙΕΤ), στην οδό Αμερικής, όπου παρουσίασε την τελευταία του δουλειά. Ο Τάσος Μαντζαβίνος με «γλώσσα λιτή» εικονογράφησε δύο μεγάλα ποιήματα του σκοτεινού ρομαντισμού: «Το κοράκι», του Έντγκαρ Άλαν Πόε, και «Τον τάφο του Έντγκαρ Πόε», του Στεφάν Μαλαρμέ.

Συνέντευξη στη Ζέτα Τζιώτη

Μέσα από χαρακτικά, σχέδια και χρωματιστά μελάνια απέδωσε τη σκοτεινή ατμόσφαιρα του Αμερικανού ποιητή με το κοράκι ως σύμβολο της απώλειας και της απουσίας. Παρατηρώντας τα έργα του μελαγχολικού καλλιτέχνη στις προθήκες και στους τοίχους του ΜΙΕΤ διακρίναμε, κατά τη γνώμη μας, στοιχεία εσωτερικής πάλης και υπαρξιακής αναζήτησης, που μας παρέπεμπαν σε μια μάχη διαρκείας με τον φόβο και τον θάνατο. Καλλιτέχνης με αιώνια εμμονή στη νοσταλγία, στον ρομαντισμό και στη μελαγχολία. Εντυπωσιασμένη από τα έργα του και από τον τρόπο που προσέγγισε το θέμα, αλλά και κυρίως περίεργη για την ψυχοσύνθεση του καλλιτέχνη, θέλησα να τον συναντήσω και να μιλήσω μαζί του. Εκείνος χωρίς περιττές ευγένειες και λόγια, όπως ακριβώς μιλούσε και με την ζωγραφική του, δέχτηκε την πρότασή μου να τον συναντήσω στο ατελιέ του. Λίγες μέρες μετά, την πιο βροχερή ημέρα εκείνης της εβδομάδας, επισκέφτηκα τον Τάσο Μαντζαβίνο στον προσωπικό του χώρο στο Χαλάνδρι. Χώρος ιδιαίτερα ατμοσφαιρικός, με έργα του και συλλογές του γεμάτος. Η μουσική του David Darling και το darkwood ήταν η πιο κατάλληλη επιλογή για την ήρεμη και μελαγχολική μας συζήτηση. Αφού μου έψησε τον πιο ωραίο ελληνικό καφέ που έχω πιει, ξεκινήσαμε την κουβέντα μας.

– Τάσο, έχεις κάνει σαφές στο παρελθόν ότι η τέχνη πρέπει να κάνει τον άνθρωπο να σκέφτεται. Πιστεύεις ότι όταν ο καλλιτέχνης κάνει πράγματα μόνο για να τα καταλαβαίνει το κοινό, τότε το «χαϊδεύει» για να γίνεται αρεστός… Εσύ πώς παρουσιάζεις τα έργα σου έχοντας την επιθυμία το δημιούργημά σου να βάλει τον θεατή σε σκέψη;

– Το όποιο έργο τέχνης, είτε είναι ποίημα, είτε είναι μουσική, είτε είναι πίνακας, πρέπει να είναι χώρος παραγωγής συνειρμών και συναισθημάτων. Η τέχνη είναι έκφραση. Κοιτώντας έναν πίνακα ανακαλύπτουμε αυτά που θέλει να επικοινωνήσει ο ζωγράφος χωρίς να τα λέει με λόγια. Και δεν τα λέει με λόγια γιατί ίσως αυτά τα συναισθήματα δεν γίνονται λόγια. Διαβάζοντας ένα ποίημα θα πρέπει να καταλάβουμε τι θέλει να εκφράσει ο ποιητής. Τα συναισθήματα του καλλιτέχνη παράγονται ασυνείδητα και τα εκφράζει μέσω της τέχνης. Το ερέθισμά του είναι κάτι αόριστο, που δεν μπορεί να το ερμηνεύσει. Κάποιες φορές το ερμηνεύει εκ των υστέρων. Ο θεατής, ο αναγνώστης, ο κάθε φιλότεχνος θα πρέπει να μπει στη διαδικασία να σκεφτεί τι μπορεί να θέλει να πει ο καλλιτέχνης για να καταλάβει, και όχι απλά να βλέπει ή να ακούει. Ο καλλιτέχνης και ο θεατής πρέπει να συμπορεύονται.

 

«Αυτός που είναι στο περιθώριο μπορεί να κάνει το διαφορετικό, γιατί δεν έχει να χάσει κάτι!»

– Σε ελκύει η βυζαντινή αγιογραφία, η λαϊκή τέχνη, ο Καραγκιόζης, ο Κόντογλου. Τα έργα σου διακατέχονται από μια ελληνικότητα. Τι είναι αυτό που σε εμπνέει;

– Για να βρω τον εαυτό μου και δώσω ανάγλυφα το δικό μου στίγμα πρέπει να κοιτάξω τόσο βαθιά μέσα μου, εκεί που όλα είναι ανεπιτήδευτα. Ό,τι πιο ανεπιτήδευτο μου προκαλεί το ενδιαφέρον, είτε αυτό είναι λαϊκή τέχνη, είτε είναι τα αρχαϊκά, είτε κάτι άλλο. Για παράδειγμα, ένα χάραγμα που μπορεί να κάνει ένας ανώνυμος μάστορας για να εκφραστεί ή έχοντας κάποιον σκοπό, αυτό με ενδιαφέρει.
Θαυμάζω κάποια αρχαία χαράγματα σε σπηλιές με ελάφια που τα ζωγράφισαν οι πρόγονοί μας για καλό κυνήγι, ή ζωγράφιζαν τα στοιχεία της φύσης για να τα εξευμενίσουν. Αυτά τα αρχέτυπα με εμπνέουν. Σαν Έλληνας ζωγράφος που ζω και δραστηριοποιούμαι στην Ελλάδα, εκφράζω αυτά που βλέπω στην καθημερινότητά μου. Εκφράζω το φως, το ελληνικό φως! Δεν δημιουργώ προκειμένου να εκφράσω την ελληνικότητα μου αλλά προκειμένου να ενδοσκοπηθώ. Στόχος μου είναι ο εαυτός μου. Καθώς, όμως, είμαι Έλληνας και ζω εδώ και εμπνέομαι από αυτόν τον τόπο, εκφράζομαι με στοιχεία που προσλαμβάνω από τον τόπο που αγαπώ. Έτσι, στα έργα μου διαφαίνεται η ελληνικότητά μου και είναι λογικό να υπάρχουν στοιχεία εντοπιότητας.

– Σε πολλά έργα σου έχεις ζωγραφίσει στο κάδρο και τον εαυτό σου. Ενδεικτικά αναφέρω το έργο σου «Ο φάρος, ο ναός και εγώ, 2015», που μου έκανε εντύπωση. Σε άλλα έργα σου πάλι επιλέγεις έναν ήρωα, για παράδειγμα τον Καραγκιόζη τον Πόε. Μήπως και σ’ αυτούς τους ήρωες αντικατοπτρίζεται ο εαυτός σου;

– Ζωγραφίζω τον εαυτό μου, κατά κάποιον τρόπο. Όχι, φυσικά, φωτογραφικά. Πιστεύω ότι μόνο πλησιάζοντας και αναλύοντας τον εαυτό σου πλησιάζεις και τον άλλον. Επιλέγω ασυνείδητα ήρωες που με εκφράζουν, ήρωες παγκόσμιους. Ο Πόε, για παράδειγμα, δεν είναι Αμερικανός, είναι παγκόσμιος.

– Αντιλαμβανόμαστε από τα λεγόμενά σου ότι μέσω της ζωγραφικής εκφράζεις κάποιες υπαρξιακές αναζητήσεις ή κάποια βιωματικά γεγονότα;

– Δεν με απασχολεί μόνο ο θάνατος και η απώλεια. Αν και σε κάποιον πίνακά μου αναφέρω το σύνθημα «έσο έτοιμος». Με απασχολεί πολύ και ο έρωτας, που είναι ένα πολύ δυνατό και ευχάριστο συναίσθημα.

– Ασχολήθηκες με δύο μεγάλα ποιήματα του σκοτεινού ρομαντισμού: «Το κοράκι» του Έντγκαρ Άλαν Πόε και «Τον τάφο του Έντγκαρ Πόε», του Στεφάν Μαλαρμέ. Εικονογράφησες το φημισμένο ποίημα με γλώσσα απλή, λιτή, και συγχρόνως αποκαλυπτική. Μετέφερες άριστα τη σκοτεινή ατμόσφαιρα του Αμερικανού ποιητή. Πώς αποφάσισες να ασχοληθείτε με αυτή την ιδέα;

– Διάβασα τα ποιήματα αυτά τυχαία και θέλησα πολύ να τα εικονογραφήσω. Ο Πόε ασχολήθηκε με ένα θέμα που με άγγιξε βαθιά: με την απουσία! Η απουσία δεν διαπραγματεύεται με τίποτε. Η απουσία, ο θάνατος ενός αγαπημένου προσώπου, το κενό που δημιουργείται είναι γεγονότα οδυνηρά και μπορούν να σε συνθλίψουν.

«Δεν δημιουργώ προκειμένου να εκφράσω την ελληνικότητά μου, αλλά προκειμένου να ενδοσκοπηθώ. Στόχος μου είναι ο εαυτός μου»

– Διαλέγετε πάντα μελαγχολικούς και ρομαντικούς ήρωες. Ποιο άλλο πρόσωπο θα θέλατε να συμπεριλάβετε στη θεματολογία σας και γιατί;

– Δεν διαλέγω ήρωες με ταμπέλα, ούτε ρομαντικούς, ούτε μελαγχολικούς. Διαλέγω ήρωες, απλά ήρωες που με αντιπροσωπεύουν. Σου επισημαίνω ότι στην αρχαιότητα δεν επέζησε κανένας ήρωας, παρά μόνο ο Περσέας. Οι ήρωες σου προκύπτουν. Έχω ζωγραφίσει τον Αίαντα, τον Αινεία, τον Μελέαγρο…

– Ποιο θα είναι το επόμενό σου θέμα, ο επόμενός σου ήρωας;

– Ετοιμάζω τον δράκο. Ναι, τον δράκο. Για μένα ο δράκος είναι ο ξένος, ο παρατηρητής, που βρίσκεται στα περίχωρα της πόλης και έχει την πραγματική θέα.Αυτός που από μακριά μπορεί να κρίνει και να παρατηρεί. Για να σ’ το πω πιο απλά, αν είσαι μέρος της κοινωνίας δεν μπορείς να είσαι αντικειμενικός κριτής. Πρέπει να βγεις εκτός. Αυτό δεν ισχύει μόνο για την κοινωνία αλλά και για τον ίδιο μας τον εαυτό. Δεν μπορείς να κρίνεις αντικειμενικά τον εαυτό σου και τις πράξεις σου αν δεν αποστασιοποιηθείς από τον εαυτό σου. Βγαίνεις έξω και κοιτάς το μέσα… Εξάλλου, το καινούργιο στην τέχνη το βρίσκεις στο περιθώριο. Αν είσαι ένας ευυπόληπτος πολίτης που χαίρεις εκτίμησης δεν θα τολμήσεις να κάνεις κάτι περιθωριακό, κάτι διαφορετικό, κάτι νέο. Ο περιθωριακός κάνει το διαφορετικό γιατί δεν έχει να χάσει κάτι. Δεν θα ήθελα να εμβαθύνω περισσότερο σε αυτό. Ελπίζω σύντομα να έχω κάτι ολοκληρωμένο να παρουσιάσω.

Στην ίδια Κατηγορία


Το Axiaplus, θεωρεί δικαίωμα του αναγνώστη να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του μέσω του προφίλ που διατηρεί στο Facebook. Εντούτοις, τονίζουμε ρητά πως δεν υιοθετούμε τις απόψεις αυτές οι οποίες εκφράζουν αποκλειστικά και μόνο τον ίδιο.

σχόλια