Σκάει η «βόμβα» των κόκκινων δανείων

Επιτακτική ανάγκη η αντιμετώπιση του προβλήματος της υπερχρέωσης νοικοκυριών και επιχειρήσεων

1737

Του Σπύρου Σταθάκη – 

«Έφτασε ο κόμπος στο χτένι», τελικά; Τα γεγονότα των τελευταίων ημερών δείχνουν ότι η βραδυφλεγής βόμβα των ληξιπρόθεσμων οφειλών του ιδιωτικού τομέα, δηλαδή των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων, προς τράπεζες και Δημόσιο, είναι πλέον έτοιμη να εκραγεί. Το λεγόμενο εσωτερικό χρέος αποτελεί τον υπ’ αριθμόν ένα κίνδυνο για την οικονομία. Και δεν είναι υπερβολή να λέγεται αυτό.

Διότι, αν προσθέσετε στα 120 δισ. ευρώ κόκκινα δάνεια, τα σχεδόν 92 δισ. που είναι οι ληξιπρόθεσμες φορολογικές οφειλές και τα 16,6 δισ. που είναι τα χρέη προς τα ασφαλιστικά ταμεία, τότε μιλάμε για ένα πραγματικά τεράστιο ποσό, που προσεγγίζει τα 228,6 δισ. ευρώ, και το οποίο ξεπερνάει κατά πολύ το ΑΕΠ της χώρας μας, που σήμερα με το ζόρι ξεπερνάει τα 170 δισ. ευρώ. Τα πράγματα πλέον έχουν φτάσει στο απροχώρητο. Και το συμπέρασμα αυτό προκύπτει τόσο από τις έντονες αντιδράσεις ακτιβιστικού χαρακτήρα για τους πλειστηριασμούς έξω από τα ειρηνοδικεία της χώρας, όσο και από τις επισημάνσεις του κεντρικού τραπεζίτη στην Εξεταστική Επιτροπή της Βουλής για τα δάνεια των κομμάτων και των ΜΜΕ.

Κοινωνική κατακραυγή

Ας τα πάρουμε, όμως, τα πράγματα με τη σειρά. Η κυβέρνηση, μπροστά στη γενικευμένη κοινωνική κατακραυγή και τις δυναμικές κινητοποιήσεις στα ειρηνοδικεία, όπου κάθε Τετάρτη βγαίνουν στο σφυρί ακίνητα οφειλετών για χρέη προς τις τράπεζες αλλά και το Δημόσιο, σπεύδει να περισώσει ό,τι μπορεί, προωθώντας άρον-άρον ρυθμίσεις για την προστασία της πρώτης κατοικίας, τουλάχιστον των οικονομικά αδύναμων. Αν και αυτό θα γίνει κατόπιν εορτής ουσιαστικά, καθώς η συμφωνία με τους δανειστές είχε προβλέψει όρια προστασίας για την πρώτη κατοικία για όσους έχουν κόκκινα δάνεια, αλλά για τις ληξιπρόθεσμες φορολογικές οφειλές δεν υπήρξε καμμία μέριμνα. Οπότε, το οποιοδήποτε καθεστώς προστασίας λογικά θα γίνει αντικείμενο διαπραγμάτευσης με τους δανειστές. Άλλωστε, στο μνημόνιο έχουν τεθεί μετρήσιμοι στόχοι για την είσπραξη ληξιπρόθεσμων οφειλών, και μάλιστα μέσα σε ασφυκτικά χρονικά πλαίσια.

Νόμος για οφειλές προς το Δημόσιο

Σε κάθε περίπτωση, πληροφορίες αναφέρουν ότι θα υπάρξει ένας ανάλογος «Νόμος Κατσέλη» και για τις ληξιπρόθεσμες οφειλές προς το Δημόσιο. Έτσι, οι νομοθετικές διατάξεις θα προβλέπουν καθιέρωση ορίων προστασίας πρώτης κατοικίας από πλειστηριασμούς αντίστοιχων με αυτά για τα κόκκινα δάνεια και για όσους έχουν ληξιπρόθεσμες φορολογικές οφειλές. Το όριο θα μπει στα 180.000 ευρώ αντικειμενικής αξίας προκειμένου για άγαμους, με προσαύξηση 20.000 ευρώ για κάθε παιδί έως και το τρίτο.

Παράλληλα, θα προβλέπεται και εισοδηματικό κριτήριο. Από τους πλειστηριασμούς της Εφορίας θα προστατεύονται οφειλέτες με οικογενειακό εισόδημα (με βάση τις εύλογες δαπάνες διαβίωσης) στο ύψος των 13.906 ευρώ για άγαμους και 23.659 ευρώ για ζευγάρια με προσαύξηση 5.714 ευρώ για όσους έχουν έως τρία παιδιά. Αλλά, όπως είπαμε, όλα αυτά θα πρέπει να τύχουν της έγκρισης των δανειστών.

Η αντιμετώπιση των «μπαταχτσήδων»

Την ίδια στιγμή, ο διοικητής της ΤτΕ, Γιάννης Στουρνάρας, κατά την κατάθεσή του στην Εξεταστική Επιτροπή της Βουλής για τα δάνεια των κομμάτων και των ΜΜΕ έκανε εκτενή αναφορά στα μέτρα που προτίθεται η κυβέρνηση να πάρει για τη μείωση των κόκκινων δανείων. Πέρα, λοιπόν, από τον εξωδικαστικό συμβιβασμό, για τον οποίο θα πούμε στη συνέχεια, φαίνεται ότι η κεντρική τράπεζα δίνει ιδιαίτερο βάρος και σε ένα άλλο μέτρο.

Το κίνημα «δεν έχω να πληρώσω», η κοινωνική κατακραυγή για τους πλειστηριασμούς και ο κίνδυνος για φαινόμενα Ισπανίας

Αυτό της αναγκαστικής αποχώρησης των μετόχων οι οποίοι δεν συμμετέχουν στην εξυγίανση των εταιρειών, μέσω της μετοχοποίησης των κόκκινων δανείων, ώστε να εισέρχονται νέοι μέτοχοι στις επιχειρήσεις. Τι σημαίνει αυτό; Θα αφορά επιχειρήσεις που έχουν μη συνεργάσιμους μετόχους. Στην περίπτωση που μέτοχος αρνείται να συμμετάσχει στην αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου για να χρηματοδοτηθεί μια επιχείρηση με «κόκκινο» δάνειο θα μπορεί να μετοχοποιηθεί το δάνειο, ώστε να εισέλθει νέος μέτοχος που θα έχουν βρει οι τράπεζες.

Ζήτημα ηθικής τάξεως

Παράλληλα, ο κ. Γιάννης Στουρνάρας έδωσε έμφαση στους λεγόμενους κακοπληρωτές, που σύμφωνα με μελέτη της ΤτΕ είναι ένας στους έξι. Και εδώ υπάρχει ένα ζήτημα ηθικής τάξεως. Οι ίδιες οι τράπεζες έχουν υπολογίσει ότι στην κατηγορία των στρατηγικών κακοπληρωτών εντάσσονται δάνεια ύψους 25-30 δισ. ευρώ, ποσό που μόνο αμελητέο δεν είναι. Πολλοί από τους δανειολήπτες, λόγω της συνεχιζόμενης οικονομικής κρίσης, της υψηλής ανεργίας και της δραματικής μείωσης εισοδημάτων, βρίσκονται όντως σε προφανή αδυναμία αποπληρωμής του δανείου τους.

Το θέμα, όμως, είναι πώς θα αποκλειστούν από τις ρυθμίσεις προστασίας των δανειοληπτών οι λεγόμενοι «μπαταχτσήδες». Όσοι, δηλαδή, και εισοδήματα έχουν και σημαντικά περιουσιακά στοιχεία (ακίνητα, καταθέσεις κ.λ.π.) διαθέτουν προκειμένου να εξυπηρετήσουν κανονικά τα δανειακές τους υποχρεώσεις. Κρύβονται, όμως, μέσα στο κίνημα «δεν έχω να πληρώσω» που αρχίζει και διαμορφώνεται στην κοινωνία, και αρνούνται κάθε συνεργασία με τις τράπεζες, εκμεταλλευόμενοι τα «παραθυράκια» των σχετικών νομοθετικών ρυθμίσεων. Αυτά τα «παραθυράκια» πρέπει να κλείσουν, κυρίως για λόγους δικαιοσύνης.

Εκρηκτική η κατάσταση με τα κόκκινα δάνεια

Η διευθέτηση του ζητήματος των μη εξυπηρετούμενων δανείων αποτελεί, λοιπόν, επείγουσα προτεραιότητα με απώτερο σκοπό όχι μόνο τη σταδιακή αποκατάσταση της εύρυθμης λειτουργίας του τραπεζικού συστήματος. Είναι ζήτημα οικονομικό και κοινωνικό. H διαχείριση των μη εξυπηρετούμενων δανείων αποτελεί αναμφισβήτητα τη μεγαλύτερη πρόκληση που έχει να αντιμετωπίσει η χώρα μας αλλά και το πολιτικό σύστημα. Με δεδομένες και τις τελευταίες εξελίξεις γίνεται εύκολα κατανοητό ότι η αντιμετώπιση των κόκκινων δανείων έχει συν τοις άλλοις και μεγάλο πολιτικό κόστος.

Αυτή τη στιγμή, από τα συνολικά δάνεια ύψους 240 δισ. ευρώ που έχουν δοθεί, μη εξυπηρετούμενα θεωρούνται τα 108 δισ. ευρώ, δηλαδή ποσοστό 45%. Τα στεγαστικά δάνεια αποτελούν το 41,8% των δανείων, τα καταναλωτικά το 55,3% και τα επιχειρηματικά το 44,7%.Τα κόκκινα επιχειρηματικά δάνεια αναλύονται ως εξής: επαγγελματικά 67,5%, μικρομεσαίων επιχειρήσεων 59,9%, μεγάλων επιχειρήσεων 29%, ναυτιλιακά 27,4%, χρηματοοικονομικά 29%.

Από ’κεί και πέρα, το χρέος των επιχειρήσεων καταγράφεται αρκετά υψηλό, με τάσεις συγκράτησης τα τελευταία έτη. Την περίοδο της κρίσης οι επιχειρήσεις περιόρισαν την έκθεσή τους σε δανεισμό, καθώς το συνολικό τους χρέος από 58 δισ. ευρώ το 2000 ανήλθε σε 156 δισ. ευρώ το 2009, για να υποχωρήσει σε 119 δισ. ευρώ σήμερα. Ωστόσο, άλλαξε η διάρθρωση του χρέους, καθώς το μακροχρόνιο χρέος από το εσωτερικό από 29,2% επί του συνολικού το 2000 ανήλθε σε 58,2%.

Το χρέος προς ίδια κεφάλαια επιδεινώθηκε σημαντικά την περασμένη δεκαετία, καθώς από 0,38 μονάδες το 2000 αυξήθηκε σε 2,39 το 2011, για να ακολουθήσει περίοδος αποκλιμάκωσης της υψηλής μόχλευσης σε 1,1 μονάδες το 2013 και 1,26 το 2014, χωρίς ωστόσο να επιτυγχάνονται τα επίπεδα –προ κρίσης– κάτω της μονάδας. Την ίδια στιγμή, τα νοικοκυριά στην ελληνική οικονομία έχουν αυξήσει σημαντικά το μερίδιο του διαθέσιμου εισοδήματος τους για την αποπληρωμή των δανειακών τους υποχρεώσεων. Ο δείκτης εξυπηρέτησης χρέους από τα επίπεδα των 3,6 ποσοστιαίων μονάδων που ήταν στα τέλη του 2003 έχει υπερδιπλασιαστεί στη διάρκεια των τελευταίων 12 ετών.

Πώς θα ρυθμιστούν τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια, τι θα γίνει με τις επιχειρήσεις και πώς θα αποκλειστούν οι «στρατηγικοί κακοπληρωτές»

Και μιας και στην επικαιρότητα έχουν βρεθεί και οι πλειστηριασμοί, ας δούμε τι γίνεται και με τις τιμές των ακινήτων. Σωρευτικά από το 2008 έως το β’ τρίμηνο του 2016 οι τιμές των διαμερισμάτων, σε ονομαστικούς όρους, μειώθηκαν κατά 41,4% (-45,5% σε πραγματικούς όρους). Επίσης, από το 2010 έως το τέλος του 2015, που υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία, οι ονομαστικές αξίες των γραφειακών χώρων και των καταστημάτων υψηλών προδιαγραφών για το σύνολο της χώρας υποχώρησαν κατά περίπου 30%.

Τα ανωτέρω μεγέθη έχουν ιδιαίτερη σημασία για τον τραπεζικό τομέα, αφού τα οικιστικά και εμπορικά ακίνητα αποτελούν το 82% των εξασφαλίσεων που έχουν οι τράπεζες για τα δάνεια προς τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά (χωρίς να συνυπολογίζονται στις εξασφαλίσεις οι προσωπικές και εταιρικές εγγυήσεις). Επομένως, η μείωση των τιμών των ακινήτων μειώνει και την αξία των εξασφαλίσεων των δανείων και φυσικά επηρεάζει αρνητικά την πιστωτική συμπεριφορά των δανειοληπτών και τις πιθανές ανακτήσεις από τη ρευστοποίηση ενεχύρου.

Οι ρυθμίσεις και ο εξωδικαστικός συμβιβασμός

Μια σημαντική κίνηση για την αντιμετώπιση του προβλήματος ήταν η έκδοση του Κώδικα Δεοντολογίας Τραπεζών για την αντιμετώπιση με διαφάνεια, αποτελεσματικότητα και, όπου δικαιολογείται, ελαστικότητα των συνεργαζόμενων δανειοληπτών που αντιμετωπίζουν πρόβλημα εξυπηρέτησης των δανειακών τους υποχρεώσεων. Ο Κώδικας εξασφαλίζει την έγκαιρη και πλήρη ενημέρωση του οφειλέτη, την προστασία του από καταχρηστικές ενέργειες των πιστωτών, και επιδιώκει την επίτευξη μόνιμων, βιώσιμων λύσεων για τη ρύθμιση ή οριστική διευθέτηση της οφειλής. Μεταξύ των λύσεων που περιλαμβάνονται στον Κώδικα είναι:

-Μειωμένη Δόση Μικρότερη των Οφειλόμενων Τόκων («Reduced Payment Below Interest Only»): Μείωση της τοκοχρεωλυτικής δόσης αποπληρωμής σε επίπεδο μικρότερο από αυτό που αντιστοιχεί σε αποπληρωμή μόνο τόκων για καθορισμένη βραχυπρόθεσμη περίοδο. Οι ανεξόφλητοι τόκοι κεφαλαιοποιούνται ή διευθετούνται.

-Περίοδος Χάριτος («Grace Period»): Αναστολή πληρωμών για προκαθορισμένη περίοδο. Οι τόκοι κεφαλαιοποιούνται ή διευθετούνται.

-Μείωση Επιτοκίου («Interest Rate Reduction»): Μείωση του επιτοκίου ή του επιτοκιακού περιθωρίου.

-Παράταση Διάρκειας («Loan Term Extension»): Επιμήκυνση της διάρκειας αποπληρωμής του δανείου (δηλαδή μετάθεση της συμβατικής ημερομηνίας καταβολής της τελευταίας δόσης του δανείου).

-Μερική Διαγραφή Οφειλής («Partial Debt Forgiveness / Write Down»): Οριστική διαγραφή μέρους της συνολικής απαίτησης του ιδρύματος, ώστε η εναπομένουσα οφειλή να διαμορφωθεί σε ύψος που εκτιμάται ότι είναι δυνατό να εξυπηρετηθεί ομαλά.

-Λειτουργική Αναδιάρθρωση Επιχείρησης («Operational Restructuring»): Αναδιοργάνωση της επιχείρησης, ώστε να καταστεί βιώσιμη και ικανή για την ομαλή εξυπηρέτηση των οφειλών της. Η αναδιοργάνωση μπορεί να περιλαμβάνει ενέργειες όπως η αλλαγή διοίκησης, η πώληση περιουσιακών στοιχείων, ο περιορισμός του κόστους, ο εταιρικός μετασχηματισμός, η ανανέωση πιστωτικών ορίων ή/και η παροχή νέων δανείων.

-Συμφωνία Ανταλλαγής Χρέους με Μετοχικό Κεφάλαιο («Debt/equity Swap»): Μετατροπή μέρους της οφειλής σε μετοχικό κεφάλαιο, ώστε η εναπομένουσα οφειλή να διαμορφωθεί σε ύψος που εκτιμάται ότι είναι δυνατό να εξυπηρετηθεί ομαλά.

Από ’κεί και πέρα, οι βασικές προτεραιότητες που προωθεί η ΤτΕ κατά την αξιολόγηση και έγκριση των στρατηγικών που υποβάλλουν οι τράπεζες για τη μείωση των κόκκινων δανείων είναι:
• Η αποφυγή βραχυπρόθεσμων λύσεων ρύθμισης οφειλών και η παροχή μακροπρόθεσμα βιώσιμων λύσεων ή λύσεων οριστικής διευθέτησης.
• Η συντονισμένη αντιμετώπιση κοινών πιστούχων με καθυστερούμενες οφειλές σε περισσότερες τράπεζες.
• Η αναδιάρθρωση των υπερχρεωμένων βιώσιμων επιχειρήσεων με νέο επιχειρηματικό σχεδιασμό και, αν χρειαστεί, νέα διοίκηση παράλληλα με την αναδιάρθρωση του δανείου.
• Η ενεργητική αξιοποίηση του υπάρχοντος επιπέδου προβλέψεων και εξασφαλίσεων για την οριστική ελάφρυνση του ισολογισμού των τραπεζών από προβληματικά στοιχεία.
• Η ανάπτυξη εντός των τραπεζών νέων μεθόδων οργάνωσης και διαδικασιών, για την αντικειμενική και διαφανή επιλογή λύσεων ρύθμισης οφειλών.

Μηχανισμός ρύθμισης

Στο πλαίσιο αυτό, η κυβέρνηση προωθεί σχέδιο νόμου για τη σύσταση εξωδικαστικού μηχανισμού ρύθμισης δημόσιων και ιδιωτικών οφειλών επιχειρήσεων και επιτηδευματιών. Με όσα έχουν γίνει γνωστά μέχρι στιγμής, ο νόμος θα αφορά σε όλες τις επιχειρήσεις, δεν υπάρχει περιορισμός ως προς το περιεχόμενο της λύσης, ενώ θα έχει συγκεκριμένη χρονική διάρκεια.

Εάν η διαδικασία καταλήξει σε συμφωνία μεταξύ του οφειλέτη και των πιστωτών που αντιστοιχούν στο 60% της συνολικής οφειλής, η υπόθεση θα παραπέμπεται σε δικαστή προς επικύρωση και η δικαστική απόφαση θα επιβάλλει τη συμμόρφωση του συνόλου των πιστωτών. Ο μηχανισμός αναδιάρθρωσης θα είναι δομημένος με τρόπο που θα αποκλείει επιχειρήσεις που δεν αποπληρώνουν χρέη κατ’ επιλογή τους (στρατηγικοί κακοπληρωτές) και θα επικεντρώνεται στη διάσωση υγιών, κατά τα άλλα, επιχειρήσεων, τονίζεται από την αντιπροεδρία.

Εξυγίανση

Για να διασφαλιστεί αυτό θα αξιοποιείται κάθε διαθέσιμο πληροφοριακό στοιχείο για την περιουσιακή κατάσταση των ιδιοκτητών της επιχείρησης (δηλώσεις στην εφορία, καταθέσεις σε τράπεζες κ.λ.π.). Με το προτεινόμενο σχέδιο νόμου, αναφέρεται στη σχετική ανακοίνωση, για πρώτη φορά το Δημόσιο, τα Ταμεία και οι τράπεζες συμμετέχουν από κοινού στην απομείωση χρεών βιώσιμων πλην όμως υπερχρεωμένων επιχειρήσεων, εξέλιξη που θα συμβάλει σημαντικά στην προστασία των θέσεων εργασίας, στην εξυγίανση του τραπεζικού συστήματος και στην ανάκαμψη της οικονομίας.

Ειδικότερα, ο νέος νόμος θα αφορά σε όλες τις επιχειρήσεις, χωρίς να αποκλείονται οι ατομικές και οι ελεύθεροι επαγγελματίες, που κατά την ημερομηνία έναρξης ισχύος του νόμου θα είναι υπερχρεωμένες καθώς και όλα τα χρέη προς Τράπεζες, Δημόσιο, Ασφαλιστικά Ταμεία και λοιπούς ιδιώτες πιστωτές. Ως προς το περιεχόμενο των λύσεων δεν θα υπάρχουν περιορισμοί, καθώς θα μπορούν να αφορούν σε πολυετείς επιμηκύνσεις της περιόδου αποπληρωμής, διαγραφές μέρους των οφειλών ή και άλλους τρόπους ρύθμισης ή αναδιάρθρωσης του χρέους. Ο νέος μηχανισμός εξωδικαστικής αναδιάρθρωσης επιχειρηματικών δανείων θα ισχύσει για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.

Υποβολή αίτησης

Ο κάθε ενδιαφερόμενος επιχειρηματίας θα μπορεί να υποβάλλει αίτηση για ρύθμιση των οφειλών του στην ιστοσελίδα της Ειδικής Γραμματείας Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους, όπου θα του υποδεικνύονται τα έγγραφα που οφείλει να υποβάλει με ηλεκτρονικό τρόπο. Την αίτηση για αναδιάρθρωση των οφειλών θα την αναλαμβάνει συντονιστής από το Μητρώο Διαμεσολαβητών του υπουργείου Δικαιοσύνης. Ενώπιόν του θα διεξάγονται οργανωμένα διαπραγματεύσεις μεταξύ της επιχείρησης και όλων των πιστωτών, συμπεριλαμβανομένων του Δημοσίου και των Ασφαλιστικών Ταμείων, στην περίπτωση που υπάρχουν σχετικά χρέη.

Στις διαπραγματεύσεις θα μετέχουν εκπρόσωποι τόσο των εργαζόμενων όσο και των προμηθευτών, εφόσον υπάρχουν οφειλές και προς εκείνους. Κάθε περίπτωση θα εξετάζεται στη βάση διαφανών και κοινά αποδεκτών κριτηρίων. Η βιωσιμότητα των μικρότερων επιχειρήσεων θα κρίνεται σύμφωνα με ένα αυτοματοποιημένο σύστημα ανάλυσης, ενώ των μεγαλύτερων θα αξιολογείται από ανεξάρτητο εκτιμητή. Εάν η διαδικασία καταλήξει σε συμφωνία μεταξύ του οφειλέτη και των πιστωτών που αντιστοιχούν τουλάχιστον στο 60% της συνολικής οφειλής, η υπόθεση θα παραπέμπεται σε δικαστή προς επικύρωση. Σε μια τέτοια περίπτωση η δικαστική απόφαση θα επιβάλλει τη συμμόρφωση του συνόλου των πιστωτών.

 

Στην ίδια Κατηγορία


Το Axiaplus, θεωρεί δικαίωμα του αναγνώστη να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του μέσω του προφίλ που διατηρεί στο Facebook. Εντούτοις, τονίζουμε ρητά πως δεν υιοθετούμε τις απόψεις αυτές οι οποίες εκφράζουν αποκλειστικά και μόνο τον ίδιο.

σχόλια