«Επί ποδός πολέμου» για τα κόκκινα δάνεια

Σε μαζικές πωλήσεις δανείων σε ξένα funds και ρευστοποιήσεις ενεχύρων αναμένεται να προχωρήσουν οι τράπεζες

159

Το σκηνικό πολέμου που στήθηκε στο Ειρηνοδικείο Αθηνών, με τις άγριες συγκρούσεις ανάμεσα στις δυνάμεις των ΜΑΤ και μέλη του κινήματος «Δεν πληρώνω» καθώς και αλληλέγγυους, που επιχείρησαν να εμποδίσουν τους πλειστηριασμούς οι οποίοι είχαν προγραμματιστεί να πραγματοποιηθούν, σίγουρα δεν περιποιούν τιμή σε κανέναν.

Γράφει ο Σπύρος Σταθάκης

Και είναι εύλογο να επικρατεί προβληματισμός στο Μέγαρο Μαξίμου σχετικά με το ενδεχόμενο να κλιμακωθούν οι κοινωνικές αντιδράσεις για ένα τόσο ευαίσθητο θέμα. Όμως, είμαστε υποχρεωμένοι να επισημάνουμε ότι στην περίπτωση της κυβέρνησης ισχύει η παροιμία που λέει «ό,τι σπέρνεις αυτό θερίζεις».

Και εξηγούμαστε αμέσως. Κατ’ αρχάς πρέπει να ξεκαθαριστεί ότι για την Ελλάδα δρομολογήθηκε μια πορεία που κατ’ αρχήν καταγράφηκε ως κρίση δημοσίου χρέους, αλλά ως συνέπεια της μη αποτελεσματικής και γρήγορης αντιμετώπισης αυτής μετατράπηκε γρήγορα σε χρηματοπιστωτική κρίση και μια βαθιά ύφεση.

Όπως επισημαίνει σε σχετική ανάλυση ο ΣΕΒ, ακόμα και οι ίδιες οι τράπεζες φαίνεται πως απέτυχαν να διαβλέψουν τον υψηλό βαθμό συσχέτισης μεταξύ του πιστωτικού κινδύνου, του κινδύνου αγοράς και του κινδύνου αναχρηματοδότησης, αμελώντας συχνά να απαιτήσουν την παρακολούθηση υλοποίησης των σταδίων του όποιου επιχειρηματικού σχεδίου των δανειοληπτών.

Καταστροφικός δανεισμός

Ο υπέρμετρος και αλόγιστος δανεισμός αποδείχτηκε καταστροφικός. Ολόκληρη η οικονομία στηρίχθηκε στην ψεύτικη σιγουριά ενός μηχανισμού με πολύ χαλαρές, όπως αποδείχθηκε, δικλίδες ασφαλείας.

Το αποτέλεσμα ήταν η δημιουργία ενός όγκου προβληματικών δανείων, που κατέληξε να απασχολεί ιδιαίτερα τον τραπεζικό κλάδο, καθώς τα δάνεια αυτά διαβρώνουν την κεφαλαιακή επάρκεια των τραπεζών, δημιουργούν πρόβλημα στην αποτίμησή τους στο Χρηματιστήριο και επιπρόσθετα θέτουν σε κίνδυνο και την αξιολόγησή τους από τον Μόνιμο Μηχανισμό Εποπτείας των Τραπεζών (Single Supervisory Mechanism-SSM) της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.

Επιπλέον, ο υφυπουργός Οικονομίας και Ανάπτυξης, Στέργιος Πιτσιόρλας, έχει δίκιο όταν σε πρόσφατες δηλώσεις του υποστήριξε ότι οι ίδιες οι τράπεζες κυνηγούσαν τον κόσμο για να του δώσουν δάνεια, υπήρχαν φαινόμενα πολύ έντονης διαπλοκής, όπου με πολιτικές παρεμβάσεις δίνονταν δάνεια πολύ μεγάλα, χωρίς ουσιαστικές καλύψεις, και πως δεν υπήρχε μέχρι τώρα η πολιτική τόλμη να προχωρήσει και υπάρχει και μια αντίσταση από πάρα πολλές πλευρές, ακόμη και από το ίδιο το τραπεζικό σύστημα, διότι όλα αυτά είναι κληρονομιές του παρελθόντος, για τις οποίες οι ευθύνες είναι μοιρασμένες. Αυτά είναι φαινόμενα που η «AXIA NEWS» έχει αναδείξει πάρα πολλές φορές, με σειρά δημοσιευμάτων.

Από το «κανένα σπίτι στα χέρια τραπεζίτη» στο… αδιέξοδο

Ωστόσο, οι ευθύνες για την εκρηκτική κατάσταση που επικρατεί στα ειρηνοδικεία της χώρας βαραίνουν αναπόφευκτα και την ίδια την κυβέρνηση. Διότι τόσο ο ΣΥΡΙΖΑ όσο και οι ΑΝ.ΕΛΛ. εξέθρεψαν ουσιαστικά το κίνημα «Δεν πληρώνω» όσο καιρό βρίσκονταν στην αντιπολίτευση, και οι ανεδαφικές προτάσεις τους για την αντιμετώπιση των κόκκινων δανείων ήταν ένας από τους λόγους που τους οδήγησαν στην εξουσία τον Ιανουάριο του 2015. Ξεχνάει άραγε κανείς το προεκλογικό σύνθημα «κανένα σπίτι στα χέρια τραπεζίτη»; Ή τις υποσχέσεις του ΣΥΡΙΖΑ περί «νέας σεισάχθειας» για τη ρύθμιση των κόκκινων δανείων, η οποία θα περιελάμβανε, κατά περίπτωση, διαγραφή μέρους των οφειλών για τους δανειολήπτες;

Η αλήθεια είναι ότι έχουν περάσει πάνω από δύο χρόνια από τότε που ο ΣΥΡΙΖΑ επιπλέον υποσχόταν ρυθμίσεις, σύμφωνα με τις οποίες θα γινόταν αναπροσαρμογή των οφειλών έτσι ώστε η συνολική εξυπηρέτησή τους σε τράπεζες, Δημόσιο και ασφαλιστικούς οργανισμούς να μην ξεπερνά το ⅓ του εισοδήματος του δανειολήπτη. Όπως και τη σύσταση δημόσιου ενδιάμεσου φορέα διαχείρισης ιδιωτικού χρέους, ως διαχειριστή κάθε τύπου ληξιπρόθεσμης οφειλής προς τις τράπεζες και ελεγκτή των τραπεζών ως προς την εφαρμογή των συμφωνημένων ρυθμίσεων. Και φυσικά το κορυφαίο: την επ’ αόριστον παράταση της αναστολής στους πλειστηριασμούς πρώτης κατοικίας αξίας έως 300.000 ευρώ, καθώς και νομοθετική απαγόρευση πώλησης ή εκχώρησης σε μη αναγνωρισμένους τραπεζικούς οργανισμούς ή επιχειρήσεις δικαιωμάτων δανειακών συμβάσεων και εμπραγμάτων ασφαλειών.

Οι συνθήκες άλλαξαν

Αυτά τότε, πριν ο ΣΥΡΙΖΑ αναλάβει τη διακυβέρνηση της χώρας μαζί με τους ΑΝ.ΕΛΛ. Τα χρόνια όμως πέρασαν, οι συνθήκες άλλαξαν. Στη χώρα επιβλήθηκε ένα τρίτο μνημόνιο, του οποίου ένα σημαντικό κομμάτι αφορά τη διαχείριση των προβληματικών δανείων. Τώρα, λοιπόν, η κυβέρνηση από τη μία είναι υποχρεωμένη να υλοποιήσει τα προαπαιτούμενα που ζητούν οι δανειστές σχετικά με το χρηματοπιστωτικό σύστημα, και από την άλλη βλέπει τους πρώην «συντρόφους» της να κλιμακώνουν τις κινητοποιήσεις τους κατά των πλειστηριασμών. Πρόκειται για ένα πρωτίστως πολιτικό αδιέξοδο, το οποίο, σε τελική ανάλυση, η ίδια η κυβέρνηση προκάλεσε!

 

Τι διακυβεύεται;

 

Το ζήτημα, όμως, είναι τώρα τι γίνεται; Κατ’ αρχάς, ας δούμε ποια είναι η κατάσταση με τα κόκκινα δάνεια. Σύμφωνα με τα πλέον πρόσφατα στοιχεία, το ύψος των συνολικών μη εξυπηρετούμενων τραπεζικών ανοιγμάτων φτάνει τα 102,9 δισ. ευρώ ή το 44,9% των συνολικών ανοιγμάτων των τραπεζών. Από αυτά, δάνεια ύψους 73 δισ. ευρώ βρίσκονται σε οριστική καθυστέρηση. Και όλα αυτά επί συνόλου δανειακού χαρτοφυλακίου προς τον ιδιωτικό τομέα ύψους 190 δισ. ευρώ. Για να έχουμε και ένα μέτρο σύγκρισης, στα τέλη Δεκεμβρίου του 2014 τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια έφταναν τα 76,2 δισ. ευρώ. Άρα από τότε έχουμε μια αύξηση των κόκκινων ανοιγμάτων των τραπεζών κατά 38,6 δισ. ευρώ, εξέλιξη η οποία οφείλεται αφ’ ενός στην επιδείνωση των οικονομικών συνθηκών στη χώρα, ιδίως το πρώτο εξάμηνο του 2015, αφετέρου στις προσδοκίες που είχε καλλιεργήσει η κυβέρνηση περί «νέας σεισάχθειας», με κουρέματα οφειλών. Είπαμε όμως, οι συνθήκες τώρα έχουν αλλάξει. Η κυβέρνηση πλέον, διά στόματος κορυφαίων υπουργών, όπως του ΥΠ.ΟΙΚ., Ευκλείδη Τσακαλώτου, περνάει το μήνυμα ότι θα διασφαλίσει την ομαλή λειτουργία των πλειστηριασμών, καθώς πρόκειται για ένα κρίσιμο ζήτημα για τη διασφάλιση της ορθής λειτουργίας του τραπεζικού συστήματος και προκειμένου να αποφευχθεί ένα νέο ενδεχόμενο ανακεφαλαιοποίησης.

Θα υπάρξει θέμα stress tests

Ποιο είναι ακριβώς το κυβερνητικό «αφήγημα» για τις τράπεζες και τα κόκκινα δάνεια, με περισσότερες λεπτομέρειες; Οι πλειστηριασμοί για τη μεγάλης αξίας ακίνητη περιουσία πρέπει να ξεκινήσουν το αργότερο έως τον Μάρτιο, ειδάλλως θα υπάρξει θέμα stress tests και νέας ανακεφαλαιοποίησης των τραπεζών. Η επαρκής κεφαλαιοποίηση των ελληνικών τραπεζών είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την ολοκλήρωση του ελληνικού προγράμματος, ενώ η μείωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων προϋποθέτει την αποκατάσταση της ομαλότητας στον τραπεζικό τομέα και επομένως και στην ελληνική αγορά και οικονομία.

Υπενθυμίζεται ότι τα τεστ κοπώσεως των ελληνικών τραπεζών έχουν προγραμματιστεί να γίνουν στις 5 Φεβρουαρίου, δηλαδή νωρίτερα από ό,τι είχε αρχικά οριστεί, και αυτό προκειμένου να διασφαλιστεί ότι δεν θα υπάρξει καμμία ένσταση στην ομαλή ολοκλήρωση της αξιολόγησης. Η σοβαρότητα του θέματος είχε αναδειχθεί νωρίτερα και από παρέμβαση του Μάριο Ντράγκι, στο Eurogroup της 6ης Νοεμβρίου 2017, όταν ζήτησε επιτακτικά να αναζητηθούν άμεσα εναλλακτικές ώστε να αντιμετωπιστεί το θέμα των κόκκινων δανείων και της αποχής του κλάδου μας από τη διενέργεια των πλειστηριασμών.

Το AQR δημιούργησε εντάσεις

Και μην ξεχνάμε ότι το ΔΝΤ ζήτησε λίγο πριν την έναρξη της νέας διαπραγμάτευσης να ελεγχθεί εκτάκτως η ποιότητα του ενεργητικού (AQR) των ελληνικών τραπεζών, με την αιτιολογία ότι εκκρεμούν τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια. Ένα αίτημα το οποίο δημιούργησε εντάσεις, καθώς ανέκυψε και πάλι ο κίνδυνος σοβαρής εμπλοκής στη νέα διαπραγμάτευση, τη στιγμή μάλιστα που ετοιμάζεται η χώρα να βγει εκ νέου στις αγορές και να αποκαταστήσει την σχέση εμπιστοσύνη της με τους θεσμικούς επενδυτές. Η συμβιβαστική λύση που προτάθηκε από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, προκειμένου η χώρα να βγει από τη στενωπό, ήταν τα stress tests των ελληνικών τραπεζών να επισπευσθούν για τον Φεβρουάριο του 2018.

«Δαμόκλειος σπάθη» η νέα ανακεφαλαιοποίηση

Σε αυτό το σημείο έχει σημασία να δούμε ποια είναι η εικόνα των ελληνικών τραπεζών. Σε ό,τι αφορά τα κόκκινα δάνεια, οι τέσσερεις ελληνικές συστημικές τράπεζες έχουν ήδη διενεργήσει προβλέψεις 53 δισ. ευρώ, καλύπτοντας κατά μέσο όρο το 50% των NPEs και το 69% των NPLs. Τα ποσοστά αυτά κάλυψης είναι πάνω από τον μέσο όρο των λοιπών χωρών της Ευρωζώνης. Επιπλέον, οι ελληνικές τράπεζες διατηρούν ακόμα και σήμερα δείκτη κεφαλαιακής επάρκειας Tier1 μεταξύ των υψηλοτέρων στην Ευρωπαϊκή Ένωση: Στο 17,2% κατά μέσο όρο, ή 33 δισ. ευρώ κεφάλαια, ενώ ακόμη και με όρους πλήρους εφαρμογής της CRD IV (fully loaded) ο δείκτης αυτός είναι 16,3%. Επομένως διαθέτουν έναν από τους υψηλότερους δείκτες κεφαλαιακής επάρκειας – και πάλι μεταξύ των υψηλοτέρων στην Ευρωζώνη. Βεβαίως, μέρος της κεφαλαιακής βάσης των ελληνικών τραπεζών απαρτίζεται από τους αναβαλλόμενους φόρους (DTA/DTC), ένα στοιχείο μικρότερης ποιοτικής αξίας, ειδικά αν οι τράπεζες καταγράψουν ζημίες τα επόμενα χρόνια, και αυτό αποτελεί παράγοντα ρίσκου.

Τι λένε οι αριθμοί

Από ’κεί και πέρα, περίπου 60% των NPEs εξασφαλίζονται με εμπράγματη ασφάλεια επί ακινήτων, τα οποία ωστόσο αποτιμώνται σήμερα σε πολύ χαμηλές τιμές, κάποια από αυτά σε τιμές κατά 40% χαμηλότερες από τα υψηλά επίπεδα που είχαν στην αρχή της κρίσης. Συγκεκριμένα, περίπου το 50% των εξασφαλίσεων αποτελείται από οικιστικά ακίνητα και το 35% από εμπορικά και βιομηχανικά ακίνητα. Με βάση στοιχεία του έτους 2015 τα οποία είχαμε δημοσιεύσει, κατοικίες, οικόπεδα και επαγγελματικά ακίνητα, συνολικής αξίας 103 δισ. ευρώ έχουν υποθηκευτεί στις ελληνικές τράπεζες για δάνεια ιδιωτών και επιχειρήσεων στις συστημικές τράπεζες. Από αυτά, ακίνητα αξίας 33 δισ. ευρώ έχουν υποθηκευτεί σε δάνεια που πλέον δεν εξυπηρετούνται. Σύμφωνα μάλιστα με τα στοιχεία της ΤτΕ, εξασφαλίσεις έχουν περίπου τα 9 στα 10 μη εξυπηρετούμενα δάνεια όλων των κατηγοριών (επιχειρηματικά, στεγαστικά και καταναλωτικά).

Τέλος, σημειώνουμε ότι οι τράπεζες έχουν δεσμευτεί για μείωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων κατά περίπου 40% μέχρι τον Δεκέμβριο του 2019. Η μείωση αυτή θα προέλθει κατά κύριο λόγο από ρυθμίσεις δανείων, όμως σημαντικό μερίδιο έχουν και οι πωλήσεις δανείων, καθώς και οι πλειστηριασμοί ακινήτων. Σύμφωνα με τους αναθεωρημένους στόχους που συμφώνησαν οι τράπεζες με τον SSM, τα έσοδα από πωλήσεις κόκκινων δανείων θα πρέπει να φτάσουν μέχρι το τέλος του 2019 τα 12,5 δισ. ευρώ, ενώ ο στόχος από τις ρευστοποιήσεις εξασφαλίσεων αυξήθηκε από 7,4 δισ. ευρώ σε 11,5 δισ. ευρώ. Επιπρόσθετα, οι τράπεζες υποχρεούνται, με βάση τους στόχους που έχουν τεθεί από τον SSM, να διαγράψουν κόκκινα δάνεια ύψους 13,9 δισ. ευρώ έως τα τέλη του 2019, μέσα από μια επιθετική πολιτική διαχείρισης. Οι ζημίες που θα προκύψουν έχουν εκτιμηθεί από τις ελληνικές τράπεζες στα 6 δισ. ευρώ και στον βαθμό που δεν συμψηφιστούν με μελλοντικά κέρδη θα πλήξουν ευθέως τα κεφάλαιά τους.

«Μπόνους επιτάχυνσης»

Οπότε, το αμέσως επόμενο διάστημα οι τράπεζες πρέπει να επιταχύνουν τον βηματισμό τους. Και ήδη ετοιμάζονται νέα πακέτα κόκκινων δανείων, κυρίως δάνεια ιδιωτών χωρίς εξασφαλίσεις αλλά και δάνεια μικρομεσαίων επιχειρήσεων, τα οποία πρόκειται να πωληθούν. Επίσης, έχει συμφωνηθεί με τον SSM ότι πρέπει να διενεργηθούν το λιγότερο 18 με 20 χιλιάδες πλειστηριασμοί ακινήτων το 2018, και άλλοι τόσοι το 2019. Τριάντα χιλιάδες, μάλιστα, από αυτούς πρέπει να διενεργηθούν μέσα στο πρώτο τρίμηνο του 2018. Το ακόμη πιο σημαντικό είναι ότι ο SSM έχει αφήσει ανοικτό το ενδεχόμενο οι δυναμικοί στόχοι μείωσης των «κόκκινων» δανείων, για τους οποίους δεσμεύονται οι τράπεζες, να προσμετρηθούν τελικά στα τεστ αντοχής, ως ένα είδος «δώρου», ή καλύτερα «μπόνους επιτάχυνσης» της υλοποίησης των πλάνων αντιμετώπισης των προβληματικών δανείων.

Από τα παραπάνω προκύπτει αβίαστα το συμπέρασμα ότι έτσι όπως έχουν έρθει τα πράγματα οι ηλεκτρονικοί πλειστηριασμοί έχουν κομβική σημασία. Τόσο για το τραπεζικό σύστημα όσο και για την κυβέρνηση, αφού αποτελούν και προαπαιτούμενο της τρίτης αξιολόγησης.

Κατά τους δανειστές, τον SSM, την ΤτΕ, αλλά και τις ίδιες τις τράπεζες, είναι αναγκαίο να προχωρήσουν πλέον οι ηλεκτρονικοί πλειστηριασμοί, για τους εξής λόγους: • Για να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα των «στρατηγικών κακοπληρωτών» και του ηθικού κινδύνου που συνεπάγεται η ουσιαστική αδυναμία ρευστοποίησης των εξασφαλίσεων. • Για να διαμορφωθούν τιμές αγοράς για την αξία των εξασφαλίσεων, ώστε να μη χρησιμοποιούνται αυθαίρετες υποθέσεις κατά τις εποπτικές αξιολογήσεις (π.χ. στις επικείμενες ασκήσεις προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων – stress tests). • Για να καταστεί επιτεύξιμος ο στόχος ρευστοποίησης εξασφαλίσεων και ανάκτησης απαιτήσεων που έχουν θέσει οι τράπεζες στο πλαίσιο της ευρύτερης στοχοθεσίας για τη μείωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων.

Με το μαχαίρι στον λαιμό

Αν, λοιπόν, προκύψει αδυναμία των ελληνικών τραπεζών να αποδειχθούν υγιείς λόγω της μη επίτευξης του στόχου μείωσης των μη εξυπηρετούμενων δανείων, και αποτύχουν στα τεστ αντοχής, συνεπάγεται μια νέα ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών, η οποία θα γίνει με δανεικά που δεν έχουν μέχρι στιγμής χρησιμοποιηθεί, και εφόσον συμβεί κάτι τέτοιο θα συνεπάγεται την αύξηση του χρέους της χώρας, το οποίο θα επιβαρύνει το δημοσιονομικό προφίλ της οικονομίας και εν κατακλείδι και τον Έλληνα φορολογούμενο που θα κληθεί για μία ακόμα φορά να πληρώσει τις τράπεζες. Αυτό τουλάχιστον επικαλείται η κυβέρνηση, αφού φυσικά προηγουμένως οι δανειστές τής έχουν «βάλει το μαχαίρι στο λαιμό».

Το ζήτημα όμως είναι ότι στη συντριπτική τους πλειονότητα τα ακίνητα αυτά έχουν υποθηκευτεί σε αξίες πολύ υψηλότερες των σημερινών, γιαυτό και ο κίνδυνος είναι πως όταν μέχρι το τέλος του έτους αρχίσει το ξεσκαρτάρισμα των κόκκινων δανείων και ξεκινήσουν μαζικά οι πλειστηριασμοί, κατοικίες, γραφεία, καταστήματα και εργοστασιακές εγκαταστάσεις θα πέσουν κατά χιλιάδες και σε σκοτωμένες τιμές στην αγορά, αποτελειώνοντας το ελληνικό real estate. Και αυτό γιατί ήδη η αγορά διέρχεται εδώ και χρόνια μια βαρύτατη κρίση, καθώς η αξία των ακινήτων σε κάποιες κατηγορίες έχει αγγίξει ακόμη και το 60-65% από το 2008 έως σήμερα. Είναι προφανές, λοιπόν, ότι θα επηρεαστεί άσχημα η αγορά σε περίπτωση μαζικών ρευστοποιήσεων, και θα υπάρξει περαιτέρω απαξίωση των περιουσιακών στοιχείων των ελλήνων πολιτών, ιδίως της μεσαίας τάξης, η οποία έχει δεχθεί βαρύ πλήγμα από την κρίση.

Από την πλευρά τους οι τράπεζες υποστηρίζουν ότι έχουν χαρτογραφήσει τα χαρτοφυλάκια τους και θα ξεκινήσουν με ακίνητα μεγάλης αξίας, επαγγελματικά, για τα οποία υπάρχει αγοραστικό ενδιαφέρον. Επίσης, οι τράπεζες θα επιλέξουν να διακρατήσουν οι ίδιες σημαντικά ακίνητα σε περίπτωση απαξιωτικών τιμών στους πλειστηριασμούς. Μακάρι να έχουν έτσι τα πράγματα. Διαφορετικά θα ζήσουμε ανεξέλεγκτες κοινωνικές διαστάσεις.

Στην ίδια Κατηγορία


Το Axiaplus, θεωρεί δικαίωμα του αναγνώστη να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του μέσω του προφίλ που διατηρεί στο Facebook. Εντούτοις, τονίζουμε ρητά πως δεν υιοθετούμε τις απόψεις αυτές οι οποίες εκφράζουν αποκλειστικά και μόνο τον ίδιο.

σχόλια