Αλέκος Φασιανός: «Εικονογράφησα έργα των ποιητών σεβόμενος τη φαντασία τους»

863

 

Συνέντευξη στη Ζέτα Τζιώτη – Η Πινακοθήκη Σύγχρονης Τέχνης Αιτωλοακαρνανίας Χ.&Σ. Μοσχανδρέου παρουσιάζει στην Πινακοθήκη zeta-tzioti-Ζέτα Τζιώτητου Δήμου Αθηναίων, στο κτίριο στο Μεταξουργείο, έκθεση 91 βιβλίων, εικονογραφημένων με έργα τέχνης του Αλέκου Φασιανού. Την έκθεση επιμελήθηκε εξαιρετικά η Λουίζα Καραπιδάκη και συνοδεύεται από έναν κατάλογο με σπάνια εικαστικά έργα του καλλιτέχνη. Τα βιβλία που εκτίθενται είναι συλλεκτικά και χρονολογούνται από το 1973 ως και το 2013. Οι σπάνιες αυτές εκδόσεις κοσμούνται με 395 εικονογραφήσεις και περιλαμβάνουν κείμενα 45 ποιητών και συγγραφέων που σημάδεψαν τον εικοστό αιώνα.

Στις εκδόσεις περιλαμβάνονται κείμενα από την αρχαία ελληνική γραμματεία (Θεόκριτος, Σαπφώ, Αλκαίος, Αριστοφάνης, Όμηρος), από τη νεοελληνική ποίηση (Δημήτρης Άναλις, Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ, Δημήτρης Γιακουμάκης, Μάνος Ελευθερίου, Ανδρέας Εμπειρίκος, Κ. Π. Καβάφης, Νίκος Καρούζος, Γιώργος Κοτζιούλας, Δημήτρης Κρανιώτης, Θανάσης Νιάρχος, Γιώργος Μανιώτης, Ναπολέων Λαπαθιώτης, Κωστής Παλαμάς, Λευτέρης Παπαδόπουλος, Ηλίας Πετρόπουλος, Γιάννης Ρίτσος, Μίλτος Σαχτούρης, Διονύσιος Σολωμός, Γιάννης Σουλιώτης, Αντώνης Φωστιέρης, Ντίνος Χριστιανόπουλος, Βαγγέλης Χρόνης) και των συγγραφέων Κώστα Ταχτσή και Ελένης Βακαλό.

fasianosΕπίσης, περιλαμβάνονται ποιήματα Γάλλων ποιητών (Guillaume Apollinaire, Louis Aragon, Pierre André Benoit, Jean Cocteau, Michel Déon, Jean-Marie Drot, Léon-Paul Fargue, Hamid Fouladvind, Alain Jouffroy, Jacques Lacarrière, Valery Larbaud, André Laude, Jean-Michel Maulpoix, Jean Moreas, André Pierye, Pierre Seghers, Paul Valery, του Χιλιανού ποιητή Luis Mizon και του Ισπανού Fernando Arrabal. Αξίζει, επίσης, να σημειωθεί ότι η έκθεση συμπληρώνεται και με εικονογραφημένα βιβλία-λευκώματα του Αλέκου Φασιανού, όπως «Murmures/Ψίθυροι», «Fruits et Amours», «Αρχαίοι πολεμιστές», «Πολεμιστές», «Mythologie quotidienne», «Le cycliste amoureux», «Le Paradis perdu», «Ρεμπέτικα, Douze chants rebetiques», «Une journee perdue», «Desirs», «Nocturne», «Le straveaux des Dieux», «L’envie du Lezard», «Γλαφυρά», «Οι νικητές». Τα βιβλία έχουν κυρίως τυπωθεί σε Ελλάδα και Γαλλία και μέσα σε αυτά ξεχωρίζουν οι εκδόσεις Fata Morgana, Μιμνέρμος κ.ά.

Με κίνητρο αυτή την ξεχωριστή έκθεση, συναντήσαμε τον Αλέκο Φασιανό στο ατελιέ του στου Παπάγου και του ζητήσαμε να μας μιλήσει για το πώς ασχολήθηκε με την εικονογράφηση των βιβλίων. Ο κ. Φασιανός θυμήθηκε νοσταλγικά στιγμές, που χρονολογούνται από το 1973 ως σήμερα.

φωτογραφία: Francois L’ Hotel.
Αλέκος Φασιανός. (φωτογραφία: Francois L’ Hotel)

– Κύριε Φασιανέ, πώς αποφασίσατε να ασχοληθείτε με την εικονογράφηση βιβλίων και, πιο συγκεκριμένα, την εικονογράφηση ποιητικών συλλογών;

Δεν πήρα κάποια απόφαση για να ασχοληθώ με το εικονογραφημένο-συλλεκτικό βιβλίο. Ήρθε φυσικά. Προέκυψε! Από μικρός, από τότε που φοιτούσα στη Σχολή Καλών Τεχνών σύχναζα στο Brazilian, το επονομαζόμενο «το όρθιο» στο κέντρο της Αθήνας. H καφετέρια αυτή ήταν τότε στέκι ποιητών κατά τις ώρες 12.00-13.00. Εκεί σύχναζαν και οι  Έλληνες ποιητές της εποχής, ο Σαχτούρης, ο Ελύτης, ο Σινόπουλος, αλλά και συγγραφείς, όπως ο Ταχτσής και πολλοί άλλοι. Αγαπούσα την ποίηση και μ’ άρεσε να τους συναναστρέφομαι. Νέος, πηγαίνοντας στο Παρίσι, γνώρισα και τον Aragon, ο οποίος αγόραζε έργα μου εν αγνοία μου. Όταν γνωριστήκαμε, λοιπόν, με κάλεσε στο σπίτι του.

«Ελάτε», μου είπε, «έχω μια έκπληξη για σας!». Και πήγα. Και τι να δω! Στο σπίτι είχε πίνακες του Πικάσο. Είχε και το «Pigeon de la paix» του Πικάσο και τέτοιου επιπέδου ζωγράφους, και ανάμεσα σ’ αυτούς είχε και δικούς μου. Με συμπαθούσε πολύ, μιλούσε και έγραφε για μένα συχνά με θαυμασμό. Με συμπαθούσαν πολύ οι Γάλλοι γιατί εκτιμούσα την γαλλική ποίηση. Επίσης, τους είχε κάνει εντύπωση που γνώριζα ποιητές όπως ο Comte de Lautréamont, Γάλλος από την Ουρουγουάη, δημιουργός των Ασμάτων του Μαλντορόρ, τον Paul Valéry και άλλους.

Τότε, η Fata Morgana, ο διάσημος αυτός εκδοτικός οίκος, το τμήμα που ασχολείται με την έκδοση ποιημάτων και την εικονογράφησή τους από ζωγράφους, μου πρότειναν να συμμετέχω σ’ αυτό και αποφάσισα να ασχοληθώ. Ακόμα συνεργάζομαι μ’ αυτόν τον εκδοτικό οίκο στη Γαλλία και με κάποιους ακόμα. Στη συνέχεια έκανα το ίδιο και με  Έλληνες ποιητές. Τότε, θυμάμαι, είχα συνεργαστεί με τον εκδοτικό οίκο Δημακαράκου, έκανε περιορισμένες εκδόσεις και αξιόλογες.

fasianos

«Ο ARAGON ΜΕ ΣΥΜΠΑΘΟΥΣΕ ΠΟΛΥ. ΜΙΛΟΥΣΕ ΚΑΙ ΕΓΡΑΦΕ ΓΙΑ ΜΕΝΑ ΣΥΧΝΑ ΜΕ ΘΑΥΜΑΣΜΟ. ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ ΕΙΧΕ ΠΙΝΑΚΕΣ ΤΟΥ ΠΙΚΑΣΟ ΚΑΙ ΤΕΤΟΙΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΖΩΓΡΑΦΟΥΣ, ΚΑΙ ΑΝΑΜΕΣΑ Σ’ ΑΥΤΟΥΣ ΕΙΧΕ ΚΑΙ ΔΙΚΟΥΣ ΜΟΥ»

Θυμάμαι επίσης, όταν ο Aragon μίλησε για μένα με πολύ καλά λόγια στη γαλλική τηλεόραση και κρατούσε στο χέρι, μπροστά στο πρόσωπό του μια μάσκα. Να μη φαίνεται. Ποιητική αδεία!!! Φυσικά και γνωρίζαμε ότι ήταν αυτός! Από  Έλληνες ποιητές θυμάμαι τον Σαχτούρη, με τον οποίο κάναμε παρέα. Θυμάμαι τον Καρούζο, τον Σινόπουλο, τον Ελύτη.

– Υπάρχουν και δικά σας βιβλία στην έκθεση, εικονογραφημένα βιβλία – λευκώματα. Ξεχωρίζω και αναφέρω τα «Murmures/Ψίθυροι», τα «Ρεμπέτικα, Douzechants rebetiques», τα «Γλαφυρά», τους «Νικητές». Θα θέλατε να μας μιλήσετε γι’ αυτή τη δραστηριότητά σας;

Από μικρός διάβαζα ποίηση και μου άρεσε να γράφω μυθιστορήματα, ποιήματα. Τότε δεν ήξερα καν να ζωγραφίζω. Κάποια φορά ο Ελύτης με κάλεσε να τον ζωγραφίσω. Όταν του έδειξα το έργο μου, μου είπε… «Δεν μ’ έπιασες! Τον χαβά σου κάνεις εσύ!». Μα είναι φυσικό. Ο καθένας εκφράζεται με τον δικό του τρόπο και έχει τον δικό του χαρακτήρα. Δεν δίνονται τα πάντα όπως φαίνονται! Κάποια μέρα θυμάμαι όταν ήμουν με τον Ταχτσή, γνώρισα τον Σεφέρη, ο οποίος με έστειλε στον Εμπειρίκο, πριν από 40 χρόνια. Ο Εμπειρίκος γνώριζε και από ζωγράφους και από ποιητές.

_dsc0012-2_mg_2305_mg_2314

– Πώς αποδίδατε τις σκηνές των ποιημάτων στην εικονογράφησή τους; Όπως αντιλαμβανόμαστε, δεν τα ζωγραφίζατε απολύτως ρεαλιστικά.

Δεν απέδιδα τα ποιήματα «κατά λέξη». Δεν μιμούμουν τα λόγια του ποιητή. Τα διάβαζα και τα απέδιδα με τον δικό μου τρόπο. Για παράδειγμα, όταν έπρεπε να εικονογραφήσω τον Εθνικό ύμνο, δεν ήθελα να τον πειράξω. Έτσι, ζωγράφισα στο περιθώριο του βιβλίου, γύρω-γύρω. Έχει δυο γκραβούρες στην αρχή και μετά ζωγραφική στο περιθώριο. Στον κατάλογο, για τον οποίο έχει γίνει εξαιρετική δουλειά από την κ. Καραπιδάκη, υπάρχουν τα βιβλία της συλλογής Μοσχανδρέου. Θα υπάρχουν κι άλλα στο εξωτερικό, κυρίως. Ο Μοσχανδρέου έχει τα περισσότερα.

Θα ήθελα να επισημάνω επίσης κάτι ακόμα. Όταν ήμουν νέος, στη Σχολή Καλών Τεχνών, οι καθηγητές έλεγαν και ξανάλεγαν: «Μην κοιτάς τους ποιητές. Μην ασχολείσαι με αυτούς. Αυτοί κάνουν ό,τι θέλουν, έχουν μεγάλη φαντασία!». Όμως, εγώ ασχολήθηκα με τους ποιητές και εκείνοι με εκτίμησαν, με ανέδειξαν και με προώθησαν. Και εγώ τους σεβάστηκα και εικονογράφησα τα ποιήματά τους με ελευθερία, σεβόμενος τη φαντασία τους.

Άλλο που ξεχωρίζω είναι τα «Ρεμπέτικα, Douze chants rebetiques». Ξέρετε, δεν υπάρχει γαλλική λέξη για τη λέξη «ρεμπέτικα». Εμείς φυσικά και αντιλαμβανόμαστε τι εννοούμε, αλλά οι Γάλλοι και οι άλλοι ξένοι δεν γνωρίζουν. Έτσι, κατά κάποιον τρόπο, προωθήσαμε και την ελληνική αυτή μουσική.

_dsc0003_dsc0018-1


Χρήστος Μοσχανδρέου – Λουίζα Καραπιδάκη

«Ο Αλέκος Φασιανός είναι ίσως ο πιο σημαντικός εν ζωή Έλληνας καλλιτέχνης»

Κατά την επίσκεψή μας στην Πινακοθήκη του Δήμου Αθηναίων συναντήσαμε τον συλλέκτη και εμπνευστή αυτής της συλλογής, Χρήστο Μοσχανδρέου (Χ.Μ.), και την επιμελήτρια Λουίζα Καραπιδάκη (Λ.Κ.), οι οποίοι μας μίλησαν για το εγχείρημα και την ταξινόμηση των 91 εικονογραφημένων βιβλίων.

φωτογραφία: Francois L’ Hotel.
Η Λουίζα Καραπιδάκη με τον Αλέκο Φασιανό. (φωτογραφία: Francois L’ Hotel)

– Κύριε Μοσχανδρέου, είχατε την εξαιρετική και πρωτότυπη ιδέα να συλλέξετε βιβλία Ελλήνων και ξένων ποιητών, κυρίως, που είχε εικονογραφήσει ο Αλέκος Φασιανός. Πότε και πώς το αποφασίσατε;

Χ.Μ.: Ήμουν και είμαι λάτρης του «χαρτιού». Μαγεύομαι με το χαρτί, γι’ αυτό διατηρώ συλλογές που έχουν σχέση με αυτό. Πέρα από τη συλλογή του Φασιανού, έχω άλλα 500 βιβλία άλλων καλλιτεχνών. Θεωρώ όμως τον Αλέκο Φασιανό ίσως τον πιο σημαντικό εν ζωή  Έλληνα καλλιτέχνη, ξεχωριστή πνευματική προσωπικότητα, άνθρωπο που γνωρίζει και την αρχαία και τη βυζαντινή ιστορία και τέχνη και ακουμπά την ελληνικότητά μας.

Αν ρίξει κάποιος μια ματιά στις προθήκες της έκθεσης, θα διαπιστώσει έργα με αρμονία χρωμάτων που απολαμβάνουν οι επισκέπτες. Εξάλλου, αυτό αποδεικνύεται από την επισκεψιμότητα της έκθεσης.

_dsc0026_dsc0029

– Σκέφτεστε την έκθεση αυτή να την παρουσιάσετε και σε άλλα μέρη της Ελλάδας ή ακόμα και στο εξωτερικό;

Χ.Μ.: Η πινακοθήκη του Δήμου Αθηναίων εδώ στο Μεταξουργείο είναι χώρος εξαιρετικός. Έχουν τοποθετηθεί τα έργα σε κατάλληλες προθήκες που προέβλεψαν οι υπεύθυνες της έκθεσης, και ο κόσμος μπορεί να τα θαυμάσει ευχάριστα. Η έκθεση αυτή θα ταξιδέψει άμεσα σε πολλές μεγάλες πόλεις της Ελλάδας, όπως στο Αγρίνιο και στην Κέρκυρα, γενέτειρα του Φασιανού από τον πατέρα του. Θα ήθελα κάποια στιγμή η έκθεση αυτή να μεταφερθεί στο Παρίσι, όπου ο Αλέκος Φασιανός δραστηριοποιήθηκε και μεγαλούργησε.

fasianos_3

– Κυρία Καραπιδάκη, έχετε μια σφαιρική άποψη για την έκθεση, καθώς είστε εσείς που ταξινομήσατε τα βιβλία και επεξεργαστήκατε το υλικό. Θα θέλατε να μας μιλήσετε για τη διαδικασία αυτή;

Λ.Κ.: Η έκθεση αυτή είναι πολύ σημαντική, γιατί πρώτη φορά διοργανώθηκε έκθεση με τα βιβλία που εικονογράφησε ο Αλέκος Φασιανός και δημιουργήθηκε τεκμηριωμένος κατάλογος. Ο Φασιανός συνεργάστηκε και εικονογράφησε βιβλία εξαιρετικών Ελλήνων και Γάλλων συγγραφέων και ποιητών, διανοουμένων που αποτελούν τα μεγαλύτερα ονόματα της διανόησης.

Σημειώνουμε ότι στον κατάλογο τα βιβλία έχουν ταξινομηθεί κατά χρονολογική σειρά, και έτσι μπορούμε να δούμε την εικαστική εξέλιξη του έργου του καλλιτέχνη όσον αφορά την εικονογράφηση των βιβλίων. Στην έκθεση, όμως, έχουν τοποθετηθεί σε ομάδες συγγραφέων και εκδόσεων. Πιο συγκεκριμένα, υπάρχουν προθήκες σημαντικών εκδοτικών οίκων, όπως της Fata Morgana, και έχουν ως ενότητα το εννοιολογικό παρεχόμενο, για παράδειγμα προθήκη στην οποία έχουμε συμπεριλάβει τη γαλλική ποίηση της δεκαετίας 1980 ή τη σύγχρονη ελληνική ποίηση.

Στον κατάλογο έχει συμπεριληφθεί όλο εικονογραφικό υλικό της έκθεσης και έχει τεκμηριωθεί με όλα τα τυπογραφικά στοιχεία των εκδόσεων. Ο επισκέπτης μπορεί να ανακαλύψει τη δύναμη της διάδοσης της τέχνης μέσα από το συλλεκτικό βιβλίο και εξοικειώνεται με τις βιβλιοφιλικές εκδόσεις.

Κλείνοντας και εκφράζοντας τον θαυμασμό και τον σεβασμό μου για τον καλλιτέχνη, αναφέρω επισήμανση του Aragon για τις μελοποιημένες εικόνες του Φασιανού: «Επαναλάβατε το όνομα αυτού του ζωγράφου που τόσο αγαπώ να “διαβάζω”… Στο βάθος των ματιών, του νου μου και πάνω στους τοίχους ενός νέου ονείρου, μεταξύ του Ματίς και του Μιρό… και αυτού του Φασιανού, του μεθυσμένου από ένα παραδεισιακό φίλτρο που λέγεται χρώμα ή φως…».

_dsc0062-1fasianosfasianos


INFO

Πινακοθήκη Δήμου Αθηναίων

Κτίριο Μεταξουργείου

Λεωνίδου & Μυλλέρου, Πλ. Αυδή, Αθήνα 10436, τηλ. 2105202420

Ώρες λειτουργίας: Τρίτη 10:00-21:00, Τετάρτη-Σάββατο 10:00-19:00, Κυριακή 10:00-15:00

Είσοδος δωρεάν

www.opanda.gr

_mg_2353

jean

 

Στην ίδια Κατηγορία


Το Axiaplus, θεωρεί δικαίωμα του αναγνώστη να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του μέσω του προφίλ που διατηρεί στο Facebook. Εντούτοις, τονίζουμε ρητά πως δεν υιοθετούμε τις απόψεις αυτές οι οποίες εκφράζουν αποκλειστικά και μόνο τον ίδιο.

σχόλια